İçeriğe geç
Tarihsel DerlemEski Türkçe · Karahanlı · Eski Anadolu · Osmanlı Türkçesi · 7.–17. yy.
Çukurova Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi logosu Çukurova Üniversitesi logosu
Sözcük profili

tutmaz

17
geçiş
6,3
milyonda
14.699.
sıklık sırası
186.866 biçim içinde
3
eserde
1
ekli biçim
biçim ailesi
Eserlere göre sıklık (milyonda) — eserler kronolojik sırada
Veriyi tablo olarak gör
EserGeçişMilyonda
Kur’an Tercümesi Rylands Nüshası252,5
Kutadgu Bilig12163,1
Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi31,2

Metin içindeki dağılım

Her çizgi bir geçiştir; soldan sağa metnin başından sonuna. Juilland D, sözcüğün metnin on parçasına ne kadar eşit yayıldığını ölçer (1 = tam eşit).

KuT D 0,33
KB D 0,59
EÇS D 0,29

Aynı sözcüğün çeviriyazı harfleri (ḳ/k, ġ/g, ḍ/d, ė/e, ŋ/n…) bakımından farklı yazılan biçimleri ve hangi eserde kullanıldıkları. Farkların önemli bir bölümü edisyonların çeviriyazı geleneğinden kaynaklanır; bir kısmı ise gerçek ses gelişimini yansıtır. Eş yazımlı farklı sözcükler de listeye girebilir.

BiçimKuTKBDKEÇSToplam
tutmaz212·317
ṭutmaz··2·2

Eserlere göre kullanım

Tüm anlam ayrışmaları →

Sözcüğün (yazım farkları birleştirilerek: tutmaz) her eserde ±3 sözcüklük pencerede birlikte geçtiği sözcükler. Ortadaki sütun iki eserin paylaştığı bağlamlardır; yanlardakiler yalnız o esere özgüdür. Benzerlik iki eserdeki bağlam profillerinin kosinüsüdür: 0'a yakın değer sözcüğün o eserlerde farklı anlam ya da işlevle kullanıldığını düşündürür.

Karşılaştırma için sözcüğün en az iki eserde 5 ya da daha çok geçmesi gerekir; şu an yalnız bir eserde bu sıklığa ulaşıyor.

Eşdizimlilik

Sözcüğün ±4 sözcüklük penceresinde en az 3 kez birlikte geçtiği sözcükler. logDice (Rychlý 2008) derlem boyutundan bağımsız ve kararlıdır; MI seyrek ama güçlü bağları, t-puanı sık ve güvenilir bağları öne çıkarır; G² birlikteliğin istatistiksel anlamlılığıdır (≥ 10,83 → p < 0,001). Konum profili sözcüğün solda mı sağda mı durduğunu gösterir.

EşdizimBirlikteToplamKonumlogDiceMItG²
erken55911,0710,722,2364,9
ölüm718010,199,592,6479,7

Dağılımsal komşular deneysel

Benzer bağlamlarda geçen sözcükler (±3 pencere, PPMI vektörleri, kosinüs). Anlamca değil, kullanımca yakınlık gösterir.

“tutmaz” ile başlayan ekli biçimler — Eski Türkçenin eklemeli yapısı. Yalnız biçimsel başlangıca bakılır; farklı kökler de girebilir.

Örnek bağlamlar

Tümü (17) →
KB 5712 ölüm tutmaz erken ḳılayın tapuġ / ölüm tutsa ḳalġay tapuġlar ḳuruġ
KB 1078 ne yaḳşı neŋ erdi bu beglik işi / ölüm tutmaz erse yorısa kişi
KB 5718 ölüm tutmaz erken oḍuġ bol saḳın / ölüm tutsa asġı bulumaz baḳın
KB 5885 neteg beg bolur ol boḍun erkligi / köni egrini aḍra tutmaz ögi
KB 5887 ḳalı arzu yir ol türü birgüçi / köni yalġanıġ aḍra tutmaz tuçı
KB 4020 muŋar meŋzetü aydı bilgi açuḳ / bu söz tutmaz erniŋ biligi bıçuḳ
KuT T. 27/12a2 172 hiç ʿar tutmaz ʿisa kim bolsa ḳul taŋrıḳa hem ferişteler yaḳınlar kim kim …
EÇS III 116a … eçüp kal‘a-i Ösek dibinde nehr-i Tuna'ya mahlût olur. Cisir tutmaz tumbaz gemi cisirler ile geçilir nehr-i azîmdir.
EÇS II 253a Tarabozandır yerimüz / Akça tutmaz elimüz / Hapsi paluk olmasa / Niç'olurtı halümüz
KB 5299 közi suḳ ay artuḳ uzun saḳnur er / ölüm tutmaz erken barıŋ barça bir