İçeriğe geç
Tarihsel DerlemEski Türkçe · Karahanlı · Eski Anadolu · Osmanlı Türkçesi · 7.–17. yy.
Çukurova Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi logosu Çukurova Üniversitesi logosu
Sözcük profili

var

7.646
geçiş
2.833,6
milyonda
23.
sıklık sırası
186.866 biçim içinde
4
eserde
386
ekli biçim
biçim ailesi
Eserlere göre sıklık (milyonda) — eserler kronolojik sırada
Veriyi tablo olarak gör
EserGeçişMilyonda
Abhidharma (Shogaito)250,3
St. Petersburg'taki Uygurca metinler (Shogaito)2196,4
Dede Korkut Kitabı662.034,5
Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi7.5763.094,7

Metin içindeki dağılım

Her çizgi bir geçiştir; soldan sağa metnin başından sonuna. Juilland D, sözcüğün metnin on parçasına ne kadar eşit yayıldığını ölçer (1 = tam eşit).

Abh D 0,00
ShoR D 0,33
DK D 0,75
EÇS D 0,88

Aynı sözcüğün çeviriyazı harfleri (ḳ/k, ġ/g, ḍ/d, ė/e, ŋ/n…) bakımından farklı yazılan biçimleri ve hangi eserde kullanıldıkları. Farkların önemli bir bölümü edisyonların çeviriyazı geleneğinden kaynaklanır; bir kısmı ise gerçek ses gelişimini yansıtır. Eş yazımlı farklı sözcükler de listeye girebilir.

BiçimAbhShoRDKEÇSToplam
var22667.5767.646
vâr···66

Eserlere göre kullanım

Tüm anlam ayrışmaları →

Sözcüğün (yazım farkları birleştirilerek: var) her eserde ±3 sözcüklük pencerede birlikte geçtiği sözcükler. Ortadaki sütun iki eserin paylaştığı bağlamlardır; yanlardakiler yalnız o esere özgüdür. Benzerlik iki eserdeki bağlam profillerinin kosinüsüdür: 0'a yakın değer sözcüğün o eserlerde farklı anlam ya da işlevle kullanıldığını düşündürür.

Karşılaştırma için sözcüğün en az iki eserde 5 ya da daha çok geçmesi gerekir; şu an yalnız bir eserde bu sıklığa ulaşıyor.

Eşdizimlilik

Sözcüğün ±4 sözcüklük penceresinde en az 3 kez birlikte geçtiği sözcükler. logDice (Rychlý 2008) derlem boyutundan bağımsız ve kararlıdır; MI seyrek ama güçlü bağları, t-puanı sık ve güvenilir bağları öne çıkarır; G² birlikteliğin istatistiksel anlamlılığıdır (≥ 10,83 → p < 0,001). Konum profili sözcüğün solda mı sağda mı durduğunu gösterir.

EşdizimBirlikteToplamKonumlogDiceMItG²
kapusu5072.14710,733,3820,361.571,4
aded8269.04610,662,0121,611.111,0
biri3652.81910,162,5115,76705,5
ammâ75715.22910,081,1314,97379,6
her4335.96710,031,6814,31429,1
câmi‘i3754.6379,971,8313,94431,8
iki5149.4179,951,2713,26313,7
hammâmı2831.7759,942,8114,43655,2
ise2338199,823,6514,05814,2
imiş2541.6479,812,7713,59572,1
cümle70921.1979,650,568,5898,0
kadar2834.2589,611,5511,08244,9
ve3.612147.9199,570,114,3121,1
topları1717319,393,3711,81525,9
nâzır1741.0079,362,9311,46429,4
üç2977.1639,360,877,8192,3
yokdur2294.6459,251,128,17112,1
yüz36512.2729,230,394,5425,4
dükkânları1454949,193,6911,11516,5
birer1792.6819,151,568,84155,9
küçük1541.5389,102,149,60229,2
hânı1692.5439,091,558,57146,1
dahi34213.1869,070,192,336,1
demir1411.0009,062,649,97293,9
gûyâ1441.7898,971,838,62164,5
içinde1784.2738,930,886,0856,0
azîm1754.0978,930,916,2159,3
ancak1301.4198,882,018,58174,7
minârei1143398,873,899,96441,0
azîmi1143778,863,749,88413,5
gayri1291.5068,851,928,35159,7
gâyet1623.8518,850,895,8752,5
âdem1543.7178,790,875,6247,7
üzre25811.8898,76-0,06-0,720,5
âbı1271.9898,751,497,27102,8
minâresi1043238,743,839,48391,9
yedi1634.8538,740,574,1522,8
on1685.4778,710,443,3814,3
bin25212.2678,70-0,14-1,642,6
elli1242.7458,610,995,5548,9

Hemen sağında

Dağılımsal komşular deneysel

Yalnız derlemde en az 8 kez geçen biçimler için hesaplanır.

“var” ile başlayan ekli biçimler — Eski Türkçenin eklemeli yapısı. Yalnız biçimsel başlangıca bakılır; farklı kökler de girebilir.

Örnek bağlamlar

Tümü (7.646) →
EÇS III 139a–139b … e cümle kurşum örtülüdür. Kibâr-ı evliyâullahdan bir vâ‘izi var. Bunun dahi minâresi gâyet musanna‘dır kim Sofya şehri içre …
EÇS IX Y101b Ve iki hammâmı var. Biri Eski hammâm ve biri Yeni Hamam. Ol kadar rûşen ve hev …
EÇS II 276b–277a … ında âyende vü revendeye mihmân olmağ içün bir mihmân-sarây var kim üç bin âdem ve iki bin at alır kârbân-sarâydır. Ve başk …
EÇS V 166b Sitâyiş-i hammâm-ı gâsilân: Cümle iki aded hammâmları var. Eski hammâmın âb [u] havâsı ve binâsı latîfdir ve Yeni ham …
EÇS VIII 202b … llef ü mükemmel kurşum örtülü müferr[ih] câmi‘-i dil-küşâsı var. Cümle bu zikr olunan imârâtlar Koca Mahmûd Paşa'nın hayrât …
EÇS VI 181a Ve bu kal‘a dîvârı üzre üç yüz yerde karavulhâne odaları var kim her birinde mazgal delikleri olup şeb [ü] rûz dîdebânla …
EÇS IX Y180a … slûbat-ı garîbe ve acîbe ve makdûr-ı beşer olmayan âvîzeler var kim âdem gördükde engüşt ber-dehen olup hayrân olur.
EÇS II 340a … (---) adımdır ve handakı (---) ve kıbleye nâzır bir kapusu var. Andan içeri iki kat kapular dahi var, üçü dahi musanna‘ ve …
EÇS VI 83b … ı kral sarâyının sûrun ihâta etmiş bir kat bölme hisâr dahi var, içinde aslâ evler yokdur, hemân meydân-ı ma‘rekedir.
EÇS IV 332a–332b … tahrîr etmiş "Ve cümle kırk bin sırmakeş ve altı bin zerkûb var idi. Gayri esvâk-ı bâzârı ve niçe kerre yüz dükkânçeleri ve …