İçeriğe geç
Tarihsel DerlemEski Türkçe · Karahanlı · Eski Anadolu · Osmanlı Türkçesi · 7.–17. yy.
Çukurova Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi logosu Çukurova Üniversitesi logosu
Sözcük profili

yüzün

81
geçiş
30,0
milyonda
3.903.
sıklık sırası
186.866 biçim içinde
3
eserde
10
ekli biçim
biçim ailesi
Eserlere göre sıklık (milyonda) — eserler kronolojik sırada
Veriyi tablo olarak gör
EserGeçişMilyonda
Abhidharma (Shogaito)125,2
Kutadgu Bilig227,2
Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi7831,9

Metin içindeki dağılım

Her çizgi bir geçiştir; soldan sağa metnin başından sonuna. Juilland D, sözcüğün metnin on parçasına ne kadar eşit yayıldığını ölçer (1 = tam eşit).

Abh D 0,00
KB D 0,33
EÇS D 0,85

Aynı sözcüğün çeviriyazı harfleri (ḳ/k, ġ/g, ḍ/d, ė/e, ŋ/n…) bakımından farklı yazılan biçimleri ve hangi eserde kullanıldıkları. Farkların önemli bir bölümü edisyonların çeviriyazı geleneğinden kaynaklanır; bir kısmı ise gerçek ses gelişimini yansıtır. Eş yazımlı farklı sözcükler de listeye girebilir.

BiçimAbhKBAHDKEÇSToplam
yüzün12··7881
yüzüŋ·1411·16

Eserlere göre kullanım

Tüm anlam ayrışmaları →

Sözcüğün (yazım farkları birleştirilerek: yüzün) her eserde ±3 sözcüklük pencerede birlikte geçtiği sözcükler. Ortadaki sütun iki eserin paylaştığı bağlamlardır; yanlardakiler yalnız o esere özgüdür. Benzerlik iki eserdeki bağlam profillerinin kosinüsüdür: 0'a yakın değer sözcüğün o eserlerde farklı anlam ya da işlevle kullanıldığını düşündürür.

Karşılaştırma için sözcüğün en az iki eserde 5 ya da daha çok geçmesi gerekir; şu an yalnız bir eserde bu sıklığa ulaşıyor.

Eşdizimlilik

Sözcüğün ±4 sözcüklük penceresinde en az 3 kez birlikte geçtiği sözcükler. logDice (Rychlý 2008) derlem boyutundan bağımsız ve kararlıdır; MI seyrek ama güçlü bağları, t-puanı sık ve güvenilir bağları öne çıkarır; G² birlikteliğin istatistiksel anlamlılığıdır (≥ 10,83 → p < 0,001). Konum profili sözcüğün solda mı sağda mı durduğunu gösterir.

EşdizimBirlikteToplamKonumlogDiceMItG²
sözün74610,829,312,6477,5
gözün55910,198,462,2349,2
pederlerinden3810,1110,611,7339,4
gözlerin44710,008,471,9939,4
görmeyüp3409,678,291,7328,7
erkek3439,638,181,7328,3
sürüp103369,626,953,1477,0
merd41319,276,991,9831,0
sa‘âdeti3809,257,291,7224,5
ak62449,246,682,4343,9
er76978,205,392,5838,7
o32658,155,561,7017,3
istimâ46927,414,591,9217,8
yere47057,384,561,9217,7
olsun47607,284,451,9117,1
varup31.2376,223,341,568,5
yâ31.2526,203,321,568,4
gayrı31.4715,993,091,537,6
gayri31.5065,953,051,527,4
eyle32.2535,402,471,425,4
hemân53.8655,382,431,828,7
alup32.4595,272,341,394,9
deyü56.0074,751,791,595,3
dahi513.1863,630,660,820,9
edüp823.9573,450,480,790,8
ve35147.9192,95-0,02-0,090,0
ammâ315.2292,68-0,29-0,380,1
ile323.7692,04-0,93-1,561,6

Dağılımsal komşular deneysel

Yalnız derlemde en az 8 kez geçen biçimler için hesaplanır.

“yüzün” ile başlayan ekli biçimler — Eski Türkçenin eklemeli yapısı. Yalnız biçimsel başlangıca bakılır; farklı kökler de girebilir.

Örnek bağlamlar

Tümü (81) →
EÇS VI 65b … le ve diller gelir. Hemân pâdişâh-ı gerdûn-vakâr atdan enüp yüzün kara toprağa sürüp eydir:
EÇS X Y404a … d [u] ensâbiyle dünyâyı müzeyyen eyle ve sa‘âdet-i dâreynde yüzün ağ eyle" deyü Sâm'a du‘â eder.
EÇS IV 266a İki rek‘at salât-ı hâcet kılup başın açup ol mübârek nûrânî yüzün yere sürüp eydür: "İlâhî, hevl-i kuvvet ü kudret ve fursat …
EÇS IV 345b … e ve birer gonca-i nâ-şüküftelerdir. Pederlerinden gayrı er yüzün ve erkek sözün istimâ‘ etmiş değillerdir. Ve hokka dehen ü …
EÇS V 136a … hlardan çıkup bayraklarımız küşâde edüp iki bin askerin beş yüzün sular ve beksümâtlar ile gerüde kemîngâhlarda pusuya kazand …
EÇS III 17b … su / Nâsa enfa‘ oluben vaktiyle ak / Tâ ki ola rûz-ı mahşer yüzün ak
EÇS VI 44a … ân'ı on üç yaşında duhter-i pâkîze iken babasından gayri er yüzün ve erkek sözün istimâ‘ et[me]mişken kız oğlan kız alup Râbi …
EÇS V 82a … atından enüp piyâde olup apul apul gidüp rikâb-ı pâdişâhîye yüzün sürüp on adım ancak piyâde gitdikde sa‘âdetlü pâdişâh buyur …
EÇS VII 7a … k. İçinde bir âdem hastalıkdan mı açlıkdan mı ölmüş kalmış. Yüzün ve kulakların tilkiler ve çakallar yemiş. Andan bildik kim …
EÇS IX Y315a … iki ellerin ta‘zîm ile Hacerü'l-esved üzerine koyup öpe ve yüzün süre.