Tanım
- (Kur’an çevirisinde) çoluk çocuk, evlat; soy, nesil: “malları hem ‘ayalları” malları ve çocukları; “ibrahim ‘ayallarındın hem yaçḳub ‘ayallarındın” İbrahim’in ve Yakub’un soyundan; “olarnıŋ ‘ayallerini tolu yüklüg kemi içre kötürdümiz” onların soyunu dolu yüklü gemide taşıdık; “taŋrı … aŋar ‘ayal bolmaḳdın arıġ ol” Tanrı çocuk edinmekten münezzehtir. Tanıklar: KuT3
- (KB’de ‘iyal) aile, ev halkı: “bu yaŋlıġ ‘iyaldın ḳaçar bar vefa” böyle bir aileden vefa kaçar. Tanıklar: KB
KB’deki ‘iyal yazımı da bu maddede.
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): ‘ayal — yalın hâliyle 9 kez
Yazım değişkeleri (edisyonlara göre; ses değerleri farklı olabilir):
- ᶜayallarını 1 (KuT) · ‘ayallarını 1 (KuT)
Çekimli biçimler (11):
Bağlamlar
Bütün geçişler (28) →KuT Kur’an Tercümesi Rylands Nüshası
28 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Ku. T. 27/10a3 | … ç tėp yıġlıŋ yaḫşı sizke bütünlükin taŋrı bir taŋrı arıġ ol bolmaḳdın aŋar | ʿayal | aŋar ol kim kökler içinde aŋa ol kim yer içinde tap ol taŋrı erklig |
| Ku. T. 27/15a1 | … yġıl: taŋrı aça bėrür sizke kelale içinde eger bir er helak bolsa yoḳ aŋar | ʿayal | hem aŋar ḳız ḳadaş aŋar ol kim yarusını ḳoḍsa ol miras alur anda eger bolm … |
| Ku. T. 27/15a1 | … ḳız ḳadaş aŋar ol kim yarusını ḳoḍsa ol miras alur anda eger bolmasa aŋar | ʿayal | eger bolsalar ikegü ol ikike iki iki çehar-daŋ andın kim ḳoḍtı. eger bolsa … |
| Ku. T. 28/48a1 | 172 ... uçalarındın | ᶜayallarını | tanuḳ ḳıldı olarnı özleri üze: ermez [mü] men siziŋ iḍiŋiz aydılar: andaġ … |
| Ku. T. 28/48b3 | 173 azu aysa siz: anıŋ üçün ortaḳḳı atalarımız munda aşnu erdimiz | ʿayallar | olarda kiḍin helak mu ḳılur sen bizni anıŋ bir[le] kim artatġanlar / yaraġ … |
| Ku. T. 28/58a3 | … ḳaçan aġır boldı erse ündediler taŋrını iḍilerini: eger bėrseŋ bizke eḍgü | ʿayal | bolur-miz şükr ḳılıġlılardın |
| Ku. T. 28/59a3 | 190 ḳaçan bėrdi erse ol ikike eḍgü | ʿayal | ḳıldılar aŋar ülüş ortaḳ anıŋ içinde bėrdi ikegü uluġ taŋrı andın ortaḳ ḳa … |
| Ku. T. 28/79a1–2 | 28 biliŋler kim bütünlükin mallarıŋız hem | ʿayallarıŋız | sınaġ ol ol taŋrı anıŋ üskinde yanut uluġ |
| Ku. T. 29/40a2 | 55 taŋ kelmesün saŋa olarnıŋ malları hem | ʿayalları | bütünlükin tileyür taŋrı ḳınasalar olarnı anıŋ birle yaḳın tiriglik içinde … |
| Ku. T. 29/48b1 | … teg kim sizde öŋdin erdiler keḍrek sizdin ḳuvvetin hem üküşrek malları hem | ʿayalları | irinçlendiŋiz oŋları birle inçründüŋüzler ülügleriŋiz birle neteg kim inçr … |
| Ku. T. 29/60b3 | 85 taŋ kelmesün saŋa olarnıŋ malları | ʿayalları | bütünlükin tileyür taŋrı kim ḳınasa olarnı anıŋ birle dünya içre taḳı çıḳs … |
| Ku. T. 31/9b1–3 | 23 keldürdi anı | ʿayal | igi ḫurma tüpige aydı: ey ḳaşḳi men ölsem munda burun bolsam hayz çöpreki … |
| Ku. T. 31/14a1–3 | 35 kerekmez taŋrıḳa tutmaḳ hiç | ʿayal | arıġlıḳ aŋar ḳaçan hükm ḳılsa bir iş bütünlükin aytur aŋar bolġıl taḳı bol … |
| Ku. T. 31/22a1 | 58 bu ögür anlar kim niʿmet bėrdi taŋrı olar üze peyġamberlerdin hem adem | ʿayallarındın | hem ol kişilerdin kim kötürdimiz nuh birle hem ibrahim ʿayallarındın hem y … |
| Ku. T. 31/22a1 | … adem ʿayallarındın hem ol kişilerdin kim kötürdimiz nuh birle hem ibrahim | ʿayallarındın | hem yaçḳub ʿayallarındın hem anlardın kim köndürdimiz hem üḍürdimiz ḳaçan … |
| Ku. T. 31/22a1 | … l kişilerdin kim kötürdimiz nuh birle hem ibrahim ʿayallarındın hem yaçḳub | ʿayallarındın | hem anlardın kim köndürdimiz hem üḍürdimiz ḳaçan oḳınsa olar üze rahmannıŋ … |
| Ku. T. 32/7a2 | … a hem saŋa öldürmeŋler anı bolġay kim asıġ ḳılġay bizke azu tutġay-miz anı | ʿayal | olar bilmezler |
| Ku. T. 33/53a1 | 37 ermez neŋ tawarıŋız hem | ʿayallarıŋız | ol kim yaġutur sizni biziŋ üskümizke yaġutmaḳ meger ol kim bitse ḳılsa eḍg … |
| Ku. T. 34/7b3 | 41 Nişan olarḳa biz kötürdümiz olarnıŋ | ʿayallerini | tolu yüklüg kemi içre |
| Ku. T. 34/32b3 | 113 berekat bėrdimiz anıŋ üze hem ishaḳ üze ol ikiniŋ | ʿayallerindin | körklüg ḳılıġlı zulm ḳılıġlı öziŋe belgülüg |
| Ku. T. 34/78b3 | 4 eger tilese erdi taŋrı tutmaḳ | ʿayalni | üḍürgey erdi andın kim törütür nėni kim tilese arıġ ol ol taŋrı bir ġalebe … |
| Ku. T. 35/27a1 | … ol kim vaʿde ḳıldıŋ olarḳa ol kim eḍgü bolsa atalarındın cüftlerindin hem | ʿayallarındın | bütünlükin sen ʿaziz hem bütün işlig |
| Ku. T. 36/70b2–3 | 81 ayġıl: eger erse taŋrıḳa | ʿayal | men tapġanlarnıŋ evveli men |
| Ku. T. 38/11b2 | 17 hem asıġ ḳılmaz olardın malları hem | ʿayalları | taŋrıdın nerse olar tamuġ iḍile[r]i tururlar anıŋ içinde cavidaneler. / 18 … |
| Ku. T. 38/37a3 | … aŋrıḳa nėerseni yime oġrılıḳ ḳılmaġaylar ve zina ḳılmaġaylar öldürmegeyler | ʿayallarını | yime keldürmegeyler yalġan söz kim ḳoşsalar anı eligleri ara aḍaḳları ara … |
| Ku. T. 38/63a3 | 9 ey anlar kim taptılar meşġul ḳılmasun-a siziŋ mallarıŋız hem | ʿayallarıŋız | taŋrınıŋ yadındın kim ḳılsa anı bu ögür olar ziyanlıġlar turur |
| Ku. T. 38/73a1 | 14 ey anlar kim taptılar cüftleriŋizdin hem | ʿayallarıŋızdın | yaġı sizke saḳnıŋ olarda eger afv ḳılsa sizler yüz ewürse siz keçürse siz … |
| Ku. T. 38/73b3 | 15 anıŋ üçün mallarıŋız | ʿayallarıŋız | sınaġ taŋrı anıŋ üskinde yanut uluġ |
Aynı gövdeden maddeler
“ayal” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).