Tanım
- Talih, baht, mutluluk; devlet, iktidar (KB’de sık, kaçıp giden talih olarak): “tuta bilse devlet tezümez turur” (kişi) tutmayı bilirse talih kaçmaz; “yarutsa közin birdi devlet elig” gözünü açınca talih ona el verdi; “kimiŋ birle devlet yaraşsa kelip” talih kiminle uzlaşıp gelirse; “kezigçe kelir kör bu devlet ḳurı” bu talih sırayla gelir, geçer; “seniŋ bolsu devlet uzun bolsu yaş” devletin olsun, ömrün uzun olsun; “bolumsuzḳa devlet kelü birse ḳut / iter devletin” değersiz kişiye talih gelse, devletini (boşa) harcar; “hünėr birle dėvlėt birikmekliki bulunmaz” hüner ile talihin birleşmesi bulunmaz. Tanıklar: KB6AH
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): devlet — yalın hâliyle 265 kez
Yazım değişkeleri (edisyonlara göre; ses değerleri farklı olabilir):
- devlet 264 (EÇS, KB) · dėvlėt 1 (AH)
Çekimli biçimler (4):
Bağlamlar
Bütün geçişler (82) →KB Kutadgu Bilig
82 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| KB 65 | irinçig ḳışıġ sürdi yazḳı esin / yaruḳ yaz yana ḳurdı | devlet | yasın |
| KB 109 | bayat birdi | devlet | ay terken ḳutı / anıŋ şükri ḳılġu oḳıp miŋ atı |
| KB 545 | kimiŋ | devleti | baş kötürse örü / ḳamuġ eḍgü ḳılġu boḍunḳa törü |
| KB 551 | ay | devlet | iḍisi bu devlet bile / turayın tise tur sen eḍgü tile |
| KB 598 | … I CEVABI İLİGKE / / yir öpti kör ay toldı aydı ilig / yarutsa közin birdi | devlet | elig |
| KB 657 | XVI. AY TOLDI İLİGKE | DEVLET | SIFATIN AYUR / / küle aydı ay toldı uḳtı özüm / ayıttıŋ munı sen eşitgil … |
| KB 664 | bu kün men me | devlet | ḳaraġu sanı / maŋa kim ilinse tutar men anı |
| KB 695 | yayıġ ermez erse bu | devlet | özi / ne eḍgü neŋ erdi bu ḳut ay ḳozı |
| KB 712 | keyik sanı | devlet | kişike tezig / ḳalı kelse bekle tuşa hem tizig |
| KB 741 | yayıġ tilwe | devlet | köŋül bamaġıl / tolun teg bu devlet yana irilür |
| KB 749 | munu men me | devlet | münüm erdemim / ayu birdim emdi igim hem emim |
| KB 1032 | tilekimni birdiŋ ḳamuġ arzular / erej dünya | devlet | üküş eḍgüler |
| KB 1045 | XX. ḲUT ḲIWILḲIN | DEVLET | İRSELLİKİN AYUR / / tükel buldı ay toldı arzu tilek / ḳıwı ḳut ḳarıp yıḳt … |
| KB 1234 | ḳalı dünya | devlet | ḳalırı üçün / sıġıt ḳılsa ḳılma bu bolmaz küçün |
| KB 1330 | bolu birse | devlet | küwezlenmegil / usa eḍgülük ḳıl isiz ḳılmaġıl |
| KB 1358 | baġırsaḳ kişiniŋ sözi tut sawı / bu söz saw saŋa bolġa | devlet | awı |
| KB 1588 | bu kün eḍlep ilig mini ündedi / umınçlıġḳa | devlet | maŋa ḳur badı |
| KB 1608 | negü tir eşit bu tapuġ ḳılġuçı / tapuġ birle | devlet | atın miŋüçi |
| KB 1703 | kelir erse | devlet | kişike küle / tutup berklegüsi kiçiglik bile |
| KB 1710 | biligsiz bile tursa | devlet | ḳala / biliglig bile turġa tüplüg erip |
| KB 1712 | biligsizke devlet kelir erse ḳut / turumaz bu | devlet | anıŋ birle büt |
| KB 1715 | bolumsuzḳa devlet kelü birse ḳut / iter | devletin | ol keçürmez küni |
| KB 2007 | bayat kimke birse uwut köz suwı / aŋar birdi | devlet | tükel yüz suwı |
| KB 2446 | silig erke | devlet | siŋimlig bolur / silig bolsa ḳutḳa tegimlig bolur |
| KB 3069 | ḳıyıḳsız kiçe taŋda ḳıldı tapuġ / yaradı tapuġ açtı | devlet | ḳapuġ |
| KB 3073 | kelü birse | devlet | yumıtsa bu neŋ / kişi köŋli tirlür bolur ḳızġu eŋ |
| KB 3077 | bu yaŋlıġ turur bu ajun öŋdüsi / yayıġ dünya | devlet | çawıḳar küsi |
| KB 3103 | ilig | devletinde | itildi ajun / saḳınç ḳısġa boldı sewinçler uzun |
| KB 4151 | uluġuġ uluġla küḍez ḫurmeti / saŋa kelge | devlet | uluġluḳ ḳutı |
| KB 4299 | öçeşme bu | devlet | bile sen yaraş / yaraşmazsa devlet aġu ḳılġa aş |
| KB 4415 | fesad birle | devlet | turumaz ḳaçar / ḳalı tursa taŋ yoḳ tünerçe ḳonuḳ |
| KB 4760 | kezigçe kelir kör bu | devlet | ḳurı / tezig ol yayıġ hem bolur terk ḳarı |
| KB 4825 | bu kün keldi | devlet | tilekçe yorır / ınanma aŋar sen yana terk barır |
| KB 5174 | ay beg men tigüçi beḍütme köŋül / vefasız turur dünya | devlet | töŋül |
| KB 5324 | beḍüklük uluġluḳ bu keçgü turur / bu | devlet | otı barça öçgü turur |
| KB 5759 | sen emdi tükel dünya | devlet | yidiŋ / köŋül bastıŋ arzu hava beklediŋ |
| KB 5807 | sen emdi du‘a artur eḍgü adaş / seniŋ bolsu | devlet | uzun bolsu yaş |
| KB 6130 | negü tir eşitgil saḳınuḳ başı / saḳınġıl ay | devlet | iḍisi kişi |
| KB 6137 | esürtmesü | devlet | sini ay ḳadaş / aḍılduḳta şeksiz közüŋ tolġa yaş |
| KB 6143 | bu | devlet | esürtse aḍın aḍlumaz / ölüm tutmaġınça uḍır oḍnumaz |