Tanım
- Güçsüz, iradesiz, elinde olmayan; çaresiz: “özelü barır men öz erksiz bolup” elimde olmadan çaresiz gidiyorum; “bu ḳul kendü erksiz tapuġçı bolur” bu kul kendi iradesi olmayan hizmetkârdır; “üdsüz erksiz boşġuttumuz” vakitsiz, elimizde olmadan öğrettik. Tanıklar: MaitKB2
- “erksizin” istemeyerek, zorla: “bu kün men barır men munu erksizin” bugün ben istemeden gidiyorum; “isiz ḳılsa boynın eger erksizin” (kötüye) kötülük edilirse ister istemez boyun eğer; “erkligin erksizin” isteyerek ya da istemeyerek. Tanıklar: HuastKB2
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): erksiz — yalın hâliyle 7 kez
Çekimli biçimler (1):
Bağlamlar
Bütün geçişler (8) →KB Kutadgu Bilig
8 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| KB 1096 | özelü barır men öz | erksiz | bolup / ḳutulġu yirim yoḳ tiriglik bulup |
| KB 1365 | bu kün men barır men munu | erksizin | / yarın sen kelir sen uḍu şeksizin |
| KB 2611 | közi suḳ kişi özke | erksiz | bolur / bu suḳlar yalawaçḳa teŋsiz bolur |
| KB 2988 | bu ḳul kendü | erksiz | tapuġçı bolur / tapuġ ḳılmasa begde berge bulur |
| KB 3855 | körü barsa yaḳşı ayur er başı / köŋül bulnasa boldı | erksiz | kişi |
| KB 4564 | muŋar eḍgü ḳılsa bu isiz ḳılur / isiz ḳılsa boynın eger | erksizin | |
| KB 4748 | yarasa tapuġ beġ kötürse anı / bolur özke | erksiz | bu bulmış küni |
| KB 4754 | yarasa tapuġ özke | erksiz | bolur / yaramasa tapġı küniŋe ilür |
Aynı gövdeden maddeler
“erksiz” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).