Tanım
- Hacip, saray kapısını ve teşrifatı yöneten görevli (KB’de Küsemiş): “iligke yaḳın has ḫacib erdi bir” hükümdara yakın bir has hacip vardı; “körü aldı ḫacib orun birdi tör” hacip onu karşıladı, başköşede yer verdi; “uluġ ḫacib artuḳ bütün çın kerek” büyük hacip çok güvenilir, dürüst olmalı; “uluġ hacib elgi tegir belgülüg” büyük hacibin eli (bu işlere) ulaşır. Tanıklar: KB4
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): ḫacib — yalın hâliyle 37 kez
Yazım değişkeleri (edisyonlara göre; ses değerleri farklı olabilir):
- ḫacib 29 (KB) · hacib 8 (KB)
- ḫacibḳa 3 (KB) · hacibḳa 1 (KB)
Çekimli biçimler (6):
Bağlamlar
Bütün geçişler (47) →KB Kutadgu Bilig
47 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| KB 505 | iligke yaḳın has | ḫacib | erdi bir / ayı ersig ilig bile sözke sır |
| KB 507 | ayıttı bu | ḫacib | sözin yetrürek / tileki ne ermiş taḳı bütrürek |
| KB 509 | ḪACİB | CEVABI KÜSEMİŞKE / / ḫacib aydı aşnu maŋa kelsüni / köreyin anı men mini … | |
| KB 509 | ḪACİB CEVABI KÜSEMİŞKE / / | ḫacib | aydı aşnu maŋa kelsüni / köreyin anı men mini körsüni |
| KB 512 | yorı bar biliş emdi | ḫacib | bile / tilekiŋ negü erse andın tile |
| KB 520 | ḳapuġḳa tegip tüşti kirdi yorıp / körü aldı | ḫacib | kişisi kelip |
| KB 522 | körü aldı | ḫacib | orun birdi tör / isig sözledi söz tilin yaḳşı kör |
| KB 523 | ḪACİB | SU‘ALİ AY TOLDIḲA / / ayıttı ḫacib emdi köŋlüŋ neteg / kelip ḳayda tüştüŋ … | |
| KB 523 | ḪACİB SU‘ALİ AY TOLDIḲA / / ayıttı | ḫacib | emdi köŋlüŋ neteg / kelip ḳayda tüştüŋ ne ornuŋ neteg |
| KB 526 | AY TOLDI CEVABI | HACİBḲA | / / bu ay toldı aydı ay ḫacib ḳutı / eşittim bu kün toġdı ilig atı |
| KB 526 | AY TOLDI CEVABI HACİBḲA / / bu ay toldı aydı ay | ḫacib | ḳutı / eşittim bu kün toġdı ilig atı |
| KB 529 | tilek bu iligke tapınsa özüm / yaraġ körse | ḫacib | ötünse sözüm |
| KB 538 | ḪACİB | CEVABI AY TOLDIḲA / / yanut birdi ḫacib kör ay toldıḳa / ayur emdi iwme m … | |
| KB 538 | ḪACİB CEVABI AY TOLDIḲA / / yanut birdi | ḫacib | kör ay toldıḳa / ayur emdi iwme maŋa tur baḳa |
| KB 553 | yana aydı | ḫacib | sen emdi yorı / sewinçin tirilgil badıŋ ḳut ḳurı |
| KB 558 | AY TOLDI CEVABI | ḪACİBḲA | / / eşitti bu ay toldı barça sözüg / ayur serneyin men tutayın özüg |
| KB 559 | mini kördi | ḫacib | sözüm tıŋladı / yaraġı körü tursu vaḳtı öḍi |
| KB 560 | ḳayu öḍte | ḫacib | tilese mini / ol öḍte keleyin tidi söz küni |
| KB 568 | öḍi boldı | ḫacib | iligke sözin / aça aydı ay toldı ḳılḳı tözin |
| KB 570 | İLİG CEVABI | ḪACİBḲA | / / eşitti ilig aydı keldür ḳanı / ḳayuda turur bir köreyin anı |
| KB 574 | turup çıḳtı | ḫacib | ḳapuġḳa tegip / bir oġlan yügürtti tilin söz ıḍıp |
| KB 576 | atın mindi keldi ḳapuġḳa tüşüp / yorıp utru | ḫacib | oḳıdı tuşup |
| KB 577 | aġırladı | ḫacib | orun birdi tör / edeb birle ay toldı oldurdı kör |
| KB 579 | İLİG CEVABI | ḪACİBḲA | / / ilig aydı ünde maŋa kirsüni / köreyin anı men mini körsüni |
| KB 580 | ḫacib | çıḳtı aydı ay ay toldı tur / tapuġḳa körüngil ḳutuŋ badı ḳur | |
| KB 2431 | maŋa sözle emdi körüp eḍgürek / uluġ | hacibıġ | ay neteg er kerek |
| KB 2432 | haciblar | özele bu bolsa uluġ / baġırsaḳlıḳın ḳılsa canın yuluġ | |
| KB 2436 | uluġ | ḫacib | artuḳ bütün çın kerek / bu çınlıḳ bile keḍ bütün din kerek |
| KB 2442 | közi toḳ kişi işte almaz orunç / orunç alsa | hacib | bolur beg külünç |
| KB 2483 | bu erdem bilig kör kerek barça tüz / uluġ | ḫacib | ötrü ḳızıl ḳılsa yüz |
| KB 2485 | bu ḳaç neŋ kerek kim atansa | hacib | / kişi başlasa yolḳa öŋdün keçip |
| KB 2489 | uzun kiç yaşasunı ilig özi / uluġ | hacib | ol begke körgü közi |
| KB 2490 | törü hem toku öŋdi yinçke tapuġ / uluġ | hacib | itse açar yol ḳapuġ |
| KB 2493 | haciblar | işi tut ya begler işi / uluġ ya kiçig tut ötügçi kişi | |
| KB 2501 | bu yaŋlıġ tü işler neçe ülgülüg / uluġ | hacib | elgi tegir belgülüg |
| KB 2519 | haciblarḳa | artuḳ küḍezgü özüg / körürde közüg hem ötügde sözüg | |
| KB 2524 | bu yaŋlıġ kerek barça erdem bilig / uluġ | hacib | ötrü uzatsa elig |
| KB 2555 | uluġ | hacibı | bolsa azad kişi / taḳı bir yaraġlıġ ḳapuġ il başı |
| KB 4065 | ḳayusı sü başı ḳayusı | hacib | / ḳayusı ılımġa bolur söz açıp |
| KB 4144 | özüŋ bolsa | ḫacib | orunç almaġu / çıġay tul yetimler sözin tıŋlaġu |
Aynı gövdeden maddeler
“hacib” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).