Tanım
- Ayıp, kusur, eksiklik: “dünya ‘aybın bilip” dünyanın kusurunu bilip; “kimi sewse ‘aybı kör erdem bolur” kimi severse onun kusuru da erdem görünür; “ḳamuġ ‘aybın erdemke tutmış köŋül” (dünyayı seven) gönül onun bütün kusurlarını erdem sayar; “kişi ‘aybı körse sen açma” kişinin kusurunu görürsen açığa vurma; “aḳılıḳ ḳamuġ ‘ayb kirini yuyur” cömertlik bütün ayıp kirini yıkar; “dünyanıŋ ‘ayıbların ayur” dünyanın kusurlarını anlatır. Tanıklar: KB5AH
- “‘ayb ḳıl-” kusur bulmak, kınamak: “‘ayb ḳılmaz sen bizke meger kim kirtgündümiz” bize, inandığımız için kusur buluyorsun. Tanıklar: KuT
Bu maddenin anlamları farklı eserlerde tanıklanıyor. Anlam kayması listesi →
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): ‘ayb — yalın hâliyle 4 kez
Yazım değişkeleri (edisyonlara göre; ses değerleri farklı olabilir):
- ‘aybı 6 (KB) · aybı 1 (KB)
Çekimli biçimler (8):
Bağlamlar
Bütün geçişler (19) →KB Kutadgu Bilig
13 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| KB 534 | kimi sewse | ‘aybı | kör erdem bolur / kimi sewmese erdem öktem bolur |
| KB 1407 | negü tir eşit dünya | ‘aybın | bilip / saŋa sözlegüçi uḳuştın alıp |
| KB 3513 | bu dünya özin keḍ sewitmiş saŋa / ḳamuġ | ‘aybı | erdem körünmiş saŋa |
| KB 3515 | sewitmiş üçün dünya | ‘aybi | ḳamuġ / saŋa bolmış erdem ay ilde uluġ |
| KB 3518 | özüŋ dünya sewmiş nişanı bu ol / ḳamuġ | ‘aybın | erdemke tutmış köŋül |
AH Atebetü’l-Hakâyık
5 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| AH 229–232 | ḳamuġ til aḳı er sėnasın ayur aḳılıḳ ḳamuġ | ‘ayb | kirini yuyur aḳı bol saŋa söz sökünç kelmesün sökünç kelgü yolnı aḳılıḳ tı … |
| AH 361–364 | neçe tetik erdin birer sehv kelür neçe pür hünėrlıġda bir | ‘ayb | bolur bu bir ‘aybdın ötrü başın kesgüçi ajunda tirilgü kişisiz ḳalur |
| AH 361–364 | … eçe tetik erdin birer sehv kelür neçe pür hünėrlıġda bir ‘ayb bolur bu bir | ‘aybdın | ötrü başın kesgüçi ajunda tirilgü kişisiz ḳalur |
| AH 503–504 | kişi tilni bilse bilür ma‘nisin bilür men tise | ‘ayb | özi bilmesin |
| AH 507–508 | ‘ayıbḳa | ḳoyuptur ḫalayıḳ ara ġalat ma‘nilerni ayıtmış yana |
KuT Kur’an Tercümesi Rylands Nüshası
1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Ku. T. 28/10b2 | 126 | ʿAyb | ḳılmaz sen bizke meger kim kirtgündümiz iḍimiz nişanlarıŋa ḳaçan keldi ers … |
Aynı gövdeden maddeler
“ayb” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).