İçeriğe geç
Tarihsel DerlemEski Türkçe · Karahanlı · Eski Anadolu · Osmanlı Türkçesi · 7.–17. yy.
Çukurova Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi logosu Çukurova Üniversitesi logosu
Derlem sözlüğü · anlam kayması

Anlam kayması

Bir sözcüğün anlamları çoğu kez farklı metinlerde, farklı dönemlerde belirir: irinç Budist metinlerde ve Kutadgu Bilig'de “zavallı, sıkıntı”, Kur'an çevirisinde ise “nimet”tir; ilgerü yazıtlarda “doğuya doğru”, Kur'an çevirisinde “önceden” anlamındadır. Aşağıda her maddenin anlamları, tanımdaki tanıkların geldiği eserlerle birlikte gösterilir.

Anlamları aynı dönem içinde farklı eserlerde toplanan maddeler (ör. Kutadgu Bilig ile Kur’an çevirisi, Budist metinlerle Maniheist metinler). Ayrışma, anlamlar ile eserler arasındaki bağımlılığın (normalleştirilmiş karşılıklı bilgi) tanık sayısıyla ağırlıklandırılmış ölçüsüdür: 100 anlamların eserlere tam ayrıldığını gösterir.

ir- fiil

86 · 12 tanık · 29 geçiş
  1. Usanmak, bıkmak, yorulmak SekShoR2KB6
  2. bıkıp yüz çevirmek Abh3

irinç sıfat

84 · 11 tanık · 38 geçiş
  1. zavallı, acınacak; sıkıntı, zahmet UTTKB4
  2. nimet, lütuf; dünya geçimliği KuT5

asra isim

81 · 10 tanık · 21 geçiş
  1. Alt, aşağı; üstte … altta KT2BK2IB2
  2. ayak altına almak, çiğnemek Mait
  3. Alçak, aşağı AbhTTAH

ed isim

81 · 10 tanık · 93 geçiş
  1. Mal, eşya, varlık; hep ikilemesiyle Mait2TT4ShoRKB
  2. nesne, töz, varlık SekMan

beg isim

78 · 9 tanık · 712 geçiş
  1. Bey, soylu, yönetici KT2BK2DLT3
  2. Hükümdar, efendi KB2

can isim

78 · 9 tanık · 103 geçiş
  1. Can, ruh, hayat KB4
  2. ruh KuT3
  3. Sevgi ve hitap sözü KB2

din isim

78 · 9 tanık · 69 geçiş
  1. Din, iman; inanç yolu KuT4
  2. ahiret yolu, dinî hayat KB5

erdem isim

78 · 9 tanık · 175 geçiş
  1. Erdem, fazilet; hüner, yetenek, kişisel değer ManKB2DLT
  2. üstün nitelik, doğaüstü güç; çoğu kez KİPMaitAbhShoR2

iç isim

78 · 9 tanık · 196 geçiş
  1. İç, içeri; karın, gönül KB3DLTAH
  2. içinde, içine, içinden SekMaitTTKuT

çaḫşapat isim

78 · 9 tanık · 65 geçiş
  1. ahlak kuralı, dinî buyruk; yemin edilerek üstlenilen perhiz; tutmak, korumak, bozmak SekMaitTTShoR
  2. ahlak disiplini, erdemlerin biri Abh2
  3. belli günlerde tutulan perhiz, oruç Huast3

bil- fiil

78 · 9 tanık · 1.416 geçiş
  1. Bilmek, tanımak SekKuTKBDLT
  2. öyle bilin IB2
  3. bilerek sönme; bilgisiz sönme; bilgisizlik Abh2
  4. bilinmesi gereken, bilinecek ShoR

eg- fiil

78 · 9 tanık · 15 geçiş
  1. Eğmek, bükmek; çoğu kez , boyun eğmek, itaat etmek KB7
  2. Bükmek UDLT

erig isim

74 · 8 tanık · 81 geçiş
  1. Öğüt; hep ShoR2KB2
  2. uygun zaman, fırsat Abh3
  3. eğilim Mait

et’öz isim

74 · 8 tanık · 358 geçiş
  1. Beden, vücut SekMait2TTKuT
  2. beden, dil, gönül üçlüsü U
  3. Görünüş, beden olarak görünme AbhShoR

hava isim

74 · 8 tanık · 52 geçiş
  1. Heva, nefsin isteği, tutku KB5
  2. nefsin arzusu, hevesi KuT3

ayt- fiil

74 · 8 tanık · 51 geçiş
  1. Söylemek, demek KuT5
  2. Sormak TMaitKB

ert- fiil

74 · 8 tanık · 107 geçiş
  1. Geçmek, öteye geçmek; aşmak TTTKB
  2. geçmek; ölmek MaitAbhManU2
  3. üstün gelmek, aşmak tanık eşleşmedi

ev isim

72 · 11 tanık · 248 geçiş
  1. Ev, konut; yurt ŞUUKB2
  2. ev bark, hane halkı ve mal mülk; evi barkı bırakıp rahip olmak Huast2SekMait2Man
  3. Hane, aile U

erklig sıfat

72 · 10 tanık · 122 geçiş
  1. Güçlü, kudretli, egemen; Kadir MaitKuTKB
  2. Efendi, hükümdar, hâkim IBSekUKuT
  3. duyu yetisi, yeti Abh
  4. isteyerek ya da istemeyerek Huast2

başla- fiil

70 · 10 tanık · 102 geçiş
  1. Başlamak SekKuTKB2
  2. Önderlik etmek, yönetmek; başta olmak üzere, önderliğinde KTBK2Mait
  3. yönelmek, bir yerden başlamak MaitDLT

çıġay sıfat

70 · 14 tanık · 82 geçiş
  1. Yoksul, fakir; yoksul kişi KB5
  2. Kur’an çevirisinde zekât ve sadaka alan yoksullar KuT
  3. Budist metinlerde yoksul, düşkün SekKP2Mait2ShoRKBDLT

amtı zarf

69 · 7 tanık · 251 geçiş
  1. Şimdi, bu anda; artık HuastMaitAbh
  2. şimdi bile, hemen şimdi UTövbe
  3. şimdiye dek; şimdiden sonra; bundan böyle hep TTShoR

aya isim

69 · 7 tanık · 20 geçiş
  1. Avuç içi, el ayası Mait2U
  2. avucunda tutmak, el üstünde tutmak, üzerine titremek KPKB3

‘ayb isim

69 · 7 tanık · 19 geçiş
  1. Ayıp, kusur, eksiklik KB5AH
  2. kusur bulmak, kınamak KuT

basutçı isim

69 · 7 tanık · 98 geçiş
  1. Yardımcı, destekçi MaitKB2
  2. koşul, yardımcı neden Abh4

dıntar isim

69 · 7 tanık · 46 geçiş
  1. Rahip, dinî hayatı seçmiş kişi; Budist metinlerde hep Mait6
  2. seçkin, dinî yaşamı üstlenen mümin Man

birik- fiil

69 · 7 tanık · 34 geçiş
  1. Birleşmek, bir araya gelmek TTKB2AH
  2. Uyuşmak, uygun düşmek Abh3

erksin- fiil

69 · 7 tanık · 16 geçiş
  1. Egemen olmak, sahiplenmek, üzerinde tasarruf etmek Mait2ManShoR
  2. etken neden, egemen koşul Abh3

isin- fiil

69 · 7 tanık · 14 geçiş
  1. Isınmak KuT2
  2. ısınmak, bağlanmak, gönül vermek ShoR2KB3

igiḍ- fiil

69 · 12 tanık · 59 geçiş
  1. Beslemek, büyütmek, yetiştirmek KÇMaitKB4
  2. Doyurmak, geçindirmek, kalkındırmak KT2SekU
  3. Mecazen geliştirmek ManKB

haḳ isim

65 · 9 tanık · 72 geçiş
  1. Hak, gerçek, doğru KuTAH2
  2. Hak, borç, birine düşen pay KB5
  3. hakkı için KuT

baġ isim

64 · 8 tanık · 101 geçiş
  1. Bağ, ip; zincir, pranga KİPMaitKB
  2. insanı sansaraya bağlayan tutku bağı AbhMan
  3. soy, cins ShoR
  4. bağ, bahçe MaitKuT

ada isim

63 · 6 tanık · 57 geçiş
  1. Tehlike, bela, zarar TTShoR
  2. ikilemesi Sek2U
  3. Engel, aksaklık Abh

arḳa isim

63 · 6 tanık · 47 geçiş
  1. Arka, sırt U
  2. Destek, arka; destek, dayanak SekKB2
  3. Üst yüz, yüzey ManShoR

arzu isim

63 · 6 tanık · 133 geçiş
  1. Arzu, istek, dilek; dilek ve arzu KB3
  2. arzulanan nimetler KB2
  3. dilemek, istemek KuT

esenlik isim

63 · 6 tanık · 15 geçiş
  1. Esenlik, sağlık, esenlik içinde olma KB3
  2. selam, esenlik dileği KuT3

amrıl- fiil

63 · 6 tanık · 36 geçiş
  1. Dinmek, sakinleşmek, yatışmak; çoğunlukla ile Mait2U
  2. Gitmek, ortadan kalkmak KİPSek
  3. sönüş ve diniş AO

bügülen- fiil

63 · 6 tanık · 17 geçiş
  1. Doğaüstü güç göstermek, mucize göstermek KİP2Man2
  2. doğaüstü güç Abh2

bış- fiil

63 · 6 tanık · 18 geçiş
  1. Pişmek, olgunlaşmak SekKuTKB
  2. ayrı olgunlaşma Abh3

bışur- fiil

63 · 6 tanık · 7 geçiş
  1. Pişirmek ShoRDLT
  2. Olgunlaştırmak, iyice düşünmek KB4

ertür- fiil

63 · 6 tanık · 14 geçiş
  1. Geçirmek; geçirmek, harcamak; yerine getirmek KTBKMait2DLT
  2. sonuna dek götürüp tamamlamak Abh

çıḳ- fiil

63 · 12 tanık · 138 geçiş
  1. Çıkmak, dışarı çıkmak; bir yerden ayrılmak KuT2KB3
  2. kınından çıkmak; bedenden çıkmak KB3
  3. Yükselmek, bir yere çıkmak; ağızdan çıkmak DLT3
  4. Buyruktan, yoldan çıkmak KuT

ilki sıfat

59 · 11 tanık · 46 geçiş
  1. İlk, birinci, önceki; en önce BK2Mait2ManU3
  2. önceden, eskiden, geçmişte; başlangıçtan beri MaitTT2

büt- fiil

58 · 14 tanık · 111 geçiş
  1. Tamamlanmak, bitmek, gerçekleşmek; yetişmek SekMaitTT2ShoRKB
  2. İyileşmek, kapanmak DLT
  3. İnanmak, güvenmek KuTKB5
  4. örtmek, yetmek KB

aġar isim

57 · 5 tanık · 34 geçiş
  1. Ağırlık, değer; saygınlık SekKB
  2. Saygı; büyük saygı ve hürmetle; saygı göstermek Mait2
  3. Ağır, büyük Tövbe

altın isim

57 · 5 tanık · 43 geçiş
  1. Alt, aşağı; karşıtı MaitUKB
  2. alttaki, aşağıdaki TTShoR

alış isim

57 · 5 tanık · 5 geçiş
  1. Alma, alış; alışveriş MaitKB2
  2. kavrayış Abh2

ayet isim

57 · 5 tanık · 32 geçiş
  1. Ayet; Tanrı’nın indirdiği sözlerin her bölümü; Tanrı’nın varlığını gösteren işaret, mucize KuT4
  2. Tanrı’nın verdiği işaret KB

belgüsüz sıfat

57 · 5 tanık · 20 geçiş
  1. Belirsiz, bilinmez; görünmez MaitKuTKBDLT
  2. silmek, yok etmek tanık eşleşmedi
  3. belirtisiz Abh

bütünlük isim

57 · 5 tanık · 20 geçiş
  1. Dürüstlük, bağlılık, güvenilirlik KB3
  2. ahit, teminat KuT2

cem‘ isim

57 · 5 tanık · 2 geçiş
  1. Topluluk, bir araya gelmiş kalabalık, ordu KuT
  2. kıyamette herkesin toplanacağı gün KuT2
  3. toplama ve çıkarma KB2

er isim

57 · 5 tanık · 682 geçiş
  1. Er, erkek; adam, kişi IBDLTAH
  2. Asker, savaşçı; yiğit ŞUKB

anun- fiil

57 · 5 tanık · 33 geçiş
  1. Hazırlanmak ManKB2
  2. Edinmek, hazır etmek DLT2
  3. hazırlanmış, uygulanmış öğretiler tanık eşleşmedi

art- fiil

57 · 5 tanık · 32 geçiş
  1. Artmak, çoğalmak SekKB2AH
  2. artırmak KuT

bezen- fiil

57 · 5 tanık · 14 geçiş
  1. Süslenmek, bezenmek KB3
  2. süslü, hoş görünmek KuT2

bitil- fiil

57 · 5 tanık · 11 geçiş
  1. Yazılmak MaitKBAH
  2. farz kılınmak, yazgı olarak yazılmak KuT2

inçrün- fiil

57 · 5 tanık · 7 geçiş
  1. Rahatlamak, dinlenmek, huzur içinde olmak KB3
  2. yararlanmak KuT2

içger- fiil

57 · 5 tanık · 24 geçiş
  1. İçeri almak; boyun eğdirmek, tâbi kılmak ŞUSekAO
  2. kavramak, içine almak, tutmak Abh2

boş sıfat

56 · 7 tanık · 45 geçiş
  1. Boş, serbest, özgür SekKBAH
  2. kurtulmuş, bağışlanmış; bağışlanma dilemek HuastU
  3. izin, müsaade MaitKB

bas- fiil

55 · 11 tanık · 55 geçiş
  1. Basmak, bastırmak, üstüne çökmek KTBKTTDLT
  2. Boyun eğdirmek, yönetmek; basmak OKB3
  3. bastırmak, yenmek KB3

ėt- fiil

53 · 18 tanık · 261 geçiş
  1. Düzenlemek, yapmak, kurmak; örgütlemek OKTBK2ŞU2MaitKB2
  2. Onarmak, iyileştirmek, yoluna koymak KB4
  3. Yapmak, etmek KuT2KB2AH

adırt isim

51 · 7 tanık · 42 geçiş
  1. Fark, ayrım, ayrılık AbhManTT
  2. Ayrıntı, tür; sonsuz ayrıntı Abh2
  3. gün, ay, zaman ve anın farkını bildirirler; KB SekKB

antada zarf

49 · 7 tanık · 28 geçiş
  1. Ondan, o zamandan; ondan sonra Mait2
  2. o zamandan beri, ondan ötede; o zamandan beri; ondan sonra Mait2U
  3. ondan başka, ondan ayrı Sek2

çerig isim

49 · 7 tanık · 32 geçiş
  1. Savaş düzeni, saf; ordu; saf bağlamak, orduyu düzene sokmak KÇŞUUDLT
  2. Savaş, çarpışma ShoRKBDLT

adırtlıġ sıfat

49 · 6 tanık · 29 geçiş
  1. Açık seçik, belirgin, ayrıntılı ShoRKB
  2. kesin ve açık, şüphesiz Abh2
  3. bölümlü, ayrılmış ShoR2

adlıġ sıfat

49 · 4 tanık · 5 geçiş
  1. Ünlü, adı saygıyla anılan TT
  2. kutlu, uğurlu ve ünlü MaitAbhU

altınç sayı

49 · 4 tanık · 17 geçiş
  1. Altıncı Mait3
  2. altıncı hâl Abh

amulluḳ isim

49 · 4 tanık · 9 geçiş
  1. Sakinlik, uysallık, yumuşak huyluluk KB3
  2. yumuşaklıkla davranmak KuT

‘ayal isim

49 · 4 tanık · 29 geçiş
  1. çoluk çocuk, evlat; soy, nesil KuT3
  2. aile, ev halkı KB

‘aziz sıfat

49 · 4 tanık · 36 geçiş
  1. ‘aziz KuT2
  2. Değerli, kıymetli, saygın KB2

açlıḳ isim

49 · 4 tanık · 4 geçiş
  1. Açlık, kıtlık KB2
  2. kıtlık, zaruret durumunda; açlık giysisi, açlığın her yanı sarması KuT2

açuḳluġ sıfat

49 · 4 tanık · 6 geçiş
  1. Açık, belli, apaçık KB2
  2. Görünen, açıkta olan; gizlinin karşıtı KuT
  3. Serbest, kullanılması yasak olmayan KuT

barış isim

49 · 4 tanık · 4 geçiş
  1. Gidiş, varış; gidip gelme KB3
  2. tutulacak yol, örnek KuT

batar isim

49 · 4 tanık · 11 geçiş
  1. Batı, güneşin battığı yer KB
  2. batar ŞUSekDLT

fasl isim

49 · 4 tanık · 4 geçiş
  1. Mevsim KB2
  2. ayırma, hüküm KuT2

hakim isim

49 · 4 tanık · 9 geçiş
  1. Hekim, bilge, filozof KB3
  2. Hakîm, hikmet sahibi KuT

adırtla- fiil

49 · 4 tanık · 77 geçiş
  1. Ayrıntısıyla incelemek, çözümlemek, ayırt ederek anlamak Mait2
  2. öğretinin çözümlenmesi; abhidharmanın Uygurca karşılığı Abh
  3. Yorumlamak, anlamını açmak ShoR

alḳ- fiil

49 · 4 tanık · 26 geçiş
  1. Tüketmek, bitirmek, yok etmek MaitManKB
  2. tüketip bitirmek ShoR

evir- fiil

49 · 4 tanık · 19 geçiş
  1. Çevirmek, döndürmek; öğreti tekerleğini döndürmek, öğretiyi yaymak Sek
  2. aktarmak, bağışlamak Mait
  3. çevirmek, tercüme etmek Mait
  4. dönüştürmek, yöneltmek Abh

çın sıfat

47 · 8 tanık · 169 geçiş
  1. Gerçek, doğru; gerçek olan KuTKB2
  2. Gerçeklik, hakikat; ikilemesiyle KİPAbh2ShoRKB

adasız sıfat

46 · 6 tanık · 14 geçiş
  1. Tehlikesiz, esen, zarar görmeyen; çoğunlukla ikilemesiyle Sek2MaitAO
  2. tehlikeden korumak AO
  3. esenlik içinde, tehlikesizce Man

boġuz isim

46 · 9 tanık · 78 geçiş
  1. Boğaz, gırtlak SekMaitUKuTKB
  2. Yiyecek, karın doyurma; boğaz düşkünlüğü KB4

dyan isim

46 · 7 tanık · 95 geçiş
  1. meditasyon, derin düşünceye dalma; zihnin toplanmış hâli; çoğu kez Mait3AbhU
  2. Meditasyon basamağı, meditasyonla ulaşılan hâl AbhShoR

amrul- fiil

46 · 7 tanık · 22 geçiş
  1. Huzur bulmak, gönlü yatışmak, sükûnete kavuşmak KB2
  2. Dinlenmek, durup kalmak KuTKB
  3. sükûnet, gönül huzuru KuT
  4. huzurlu ve sakin ol KB2

cevab isim

45 · 8 tanık · 184 geçiş
  1. Cevap, karşılık söz KB3AH
  2. KB bölüm başlıklarında X’in Y’ye cevabı KB2
  3. hesap verme, savunma KB
  4. Selamı karşılama KuT

bėr- fiil

44 · 17 tanık · 1.249 geçiş
  1. Vermek KT3BK2KPMaitKB3
  2. cevap vermek; cevap vermek; yardım etmek; izin vermek; sırt çevirmek ; gönül vermek AbhKB3
  3. bir işi başkası için yapmak, lütfetmek HuastKB2

al- fiil

44 · 16 tanık · 304 geçiş
  1. Almak, ele geçirmek; zapt etmek KÇBKKB
  2. Satın almak KuT2DLT
  3. Edinmek, kavuşmak; kabul etmek KuT2KB2
  4. almak BKKuTKB
  5. almak KB
  6. Emir biçimi KB’de öğüt dilinde sık KB2

alın- fiil

43 · 6 tanık · 29 geçiş
  1. Kendine almak, edinmek; gönle almak, dikkate almak KB2AH
  2. öğüt almak KuT2
  3. Alınmak KuT

at- fiil

43 · 6 tanık · 45 geçiş
  1. Atmak, fırlatmak ManAH
  2. atmak ShoRDLT2
  3. tan ağarmak DLT

ançulayu zarf

43 · 8 tanık · 111 geçiş
  1. Öyle, aynı biçimde, bunun gibi SekAbhAOShoR
  2. böylece gelmiş, Tathāgata Abh2ShoR
  3. Karşılaştırmalarda nasıl ki … öyle de Man

adın sıfat

42 · 12 tanık · 554 geçiş
  1. Başka, diğer, öteki AbhTT
  2. Başkası, özge kişi; karşıtı AbhTT
  3. -den başka, -den gayrı AbhKB2DLTAH
  4. ayrı, farklı Abh2ShoR

bekle- fiil

42 · 6 tanık · 22 geçiş
  1. Korumak, gözetmek KBDLTAH
  2. Kapatmak, kilitlemek; mühürlemek MaitTTKB

iz isim

40 · 6 tanık · 30 geçiş
  1. İz, ayak izi MaitKuTKBAH
  2. Geride kalan iz, nişan AbhKB

atan- fiil

40 · 6 tanık · 42 geçiş
  1. Adlandırılmak, … diye anılmak KİPSekKBAH
  2. İyi ad kazanmak, ünlenmek IBKB

adırtsız sıfat

40 · 5 tanık · 10 geçiş
  1. Farksız, ayrım gözetmeyen, eşit SekMait
  2. Çelişkisiz, değişmez Abh
  3. ayrımsızca, sımsıkı Abh2

açıt- fiil

40 · 5 tanık · 26 geçiş
  1. Acı vermek, acıtmak, incitmek KB2
  2. yüzünü ekşitmek KB
  3. acı veren azap KuTAH

ėlt- fiil

39 · 17 tanık · 54 geçiş
  1. Götürmek, iletmek; alıp gitmek BKMait2UKB2DLT
  2. alıp götürmek KB3
  3. Götürmek, ulaştırmak; sürüklemek; yok etmek TTKuTKB5

itin- fiil

37 · 13 tanık · 29 geçiş
  1. Hazırlanmak, donanmak; kendini ve işini düzene koymak KTKB9DLT
  2. Süslenmek, bezenmek MaitKB

boyun isim

37 · 11 tanık · 129 geçiş
  1. Boyun KB2DLT3
  2. boyun eğmek, itaat etmek; boyun eğmek; teslim olmak KuT2KB2
  3. boyun KB2

basa edat

36 · 7 tanık · 197 geçiş
  1. sonra, ardından BKMaitKB
  2. ardından geleni, sonraki ShoRKB3

ilin- fiil

35 · 8 tanık · 16 geçiş
  1. Takılmak, düşmek, tutulmak IBKB2
  2. Bağlanmak, tutunmak AbhTTKB2DLT

erdini isim

34 · 8 tanık · 87 geçiş
  1. Mücevher, değerli taş KİPMait2
  2. en değerli şey, hazine; Budizmde üç mücevher Sek2MaitAO
  3. Cihan hükümdarının yedi hazinesi Mait

açuḳ sıfat

34 · 6 tanık · 17 geçiş
  1. Açık, örtüsüz KuT
  2. Belli, apaçık; gizlinin karşıtı KuT2KB
  3. içten, dürüst, güler yüzlü KB2

azın zarf

33 · 5 tanık · 12 geçiş
  1. Az az, azar azar AbhKuTKB
  2. Azlığı, az oluşu KÇKB

çıḳar- fiil

33 · 9 tanık · 71 geçiş
  1. Çıkarmak, dışarı çıkarmak; bir yerden sürmek KuT3KB
  2. Ortaya çıkarmak, meydana getirmek KB2AH
  3. ağızdan çıkarmak; gönülden atmak KBAH

dünya isim

32 · 6 tanık · 265 geçiş
  1. Dünya, yeryüzü KuTKB
  2. dünyalık, dünya malı, geçici hayat KB2AH2

andaġ sıfat

31 · 6 tanık · 177 geçiş
  1. Öyle, o türlü, böyle Abh2KuTKBDLT
  2. Belirsiz ad yerine tanık eşleşmedi
  3. hayır, öyle değil KuT

baġırsaḳ sıfat

31 · 6 tanık · 132 geçiş
  1. Şefkatli, merhametli, esirgeyici KuTKB4
  2. Bağırsak KuT

aḳ- fiil

31 · 6 tanık · 56 geçiş
  1. Akmak MaitKuTKBDLT2
  2. Akıntıya kapılmak, sürüklenmek tanık eşleşmedi
  3. Mecazen gelip durmak KB

bar isim

30 · 14 tanık · 641 geçiş
  1. Var, mevcut TSekKB3
  2. Varlık; var olan KB2AH
  3. Var olanın tümü; kişinin elindeki her şey AbhKB5

aġılıḳ isim

29 · 7 tanık · 37 geçiş
  1. Hazine, hazine evi, ambar SekMaitMan
  2. Budist kutsal metinlerin bölümü, sepet SekMaitAbh2
  3. Değerli, hazine niteliğinde tanık eşleşmedi

çal- fiil

29 · 7 tanık · 10 geçiş
  1. Yere çalmak, fırlatıp vurmak KB2DLT
  2. Vurmak, çarpmak KuTKB2AH

çaw isim

28 · 7 tanık · 23 geçiş
  1. Ün, şöhret, nam; çoğu kez ikilemesiyle KB4DLT
  2. Haber, söylenti KuTKB

irig sıfat

27 · 8 tanık · 39 geçiş
  1. Sert, kaba, katı MaitKuT2KB2
  2. bir işe sıkı sarılan, gayretli KB3

artuḳluḳ isim

25 · 5 tanık · 25 geçiş
  1. lütuf, ihsan, fazilet KuT
  2. Üstünlük KuTKB
  3. Güç, imkân KuT
  4. Aşırılık, fazla KuT

fazl isim

25 · 5 tanık · 47 geçiş
  1. Lütuf, ihsan, bağış KuTKB2AH
  2. Üstünlük, erdem AH

emit- fiil

25 · 5 tanık · 19 geçiş
  1. Eğilmek, yana yatmak, bir yana meyletmek KuTKB2DLT
  2. Üstüne saldırmak KuT

birim isim

24 · 5 tanık · 8 geçiş
  1. Borç; verecek MaitKB2
  2. Veriş, verme KBAH

aw- fiil

24 · 5 tanık · 5 geçiş
  1. Toplanmak, üşüşmek, çevresine akın etmek KB2DLT
  2. Avlamak DLT2

basıt- fiil

24 · 5 tanık · 7 geçiş
  1. Bastırılmak, baskına uğramak; yendirmek TTTKB
  2. Hor görmek, ezmek KB2

amırtġur- fiil

24 · 4 tanık · 14 geçiş
  1. Yatıştırmak, dindirmek, sakinleştirmek AbhShoR
  2. arıtıp sakinleştirmek MaitAbh

berkit- fiil

23 · 7 tanık · 9 geçiş
  1. Sağlamlaştırmak, pekiştirmek KuT3KB2
  2. Sıkıca bağlamak, tutsak etmek KB2

ėyin edat

23 · 7 tanık · 179 geçiş
  1. Ardınca, peşi sıra; -e göre, uygun olarak OAbh2ShoR3
  2. sıra ile, birbiri ardınca Abh

awın- fiil

22 · 9 tanık · 42 geçiş
  1. Eğlenmek, avunmak, ferahlamak KB3DLT
  2. Aldanmak, kapılmak, gönül vermek KB4
  3. avunulacak , sığınak KB

erksiz sıfat

21 · 6 tanık · 11 geçiş
  1. Güçsüz, iradesiz, elinde olmayan; çaresiz MaitKB2
  2. istemeyerek, zorla HuastKB2

adaş isim

19 · 4 tanık · 65 geçiş
  1. Arkadaş, dost, yoldaş HuastKB
  2. dost ve akraba, yakın çevre KB2

aw isim

19 · 4 tanık · 13 geçiş
  1. Av, avlanma KBDLT2
  2. toplanmak, bir araya gelmek KB

awçı isim

19 · 4 tanık · 5 geçiş
  1. Avcı KPKBDLT
  2. Av köpeği gibi avcı KB

aç sıfat

19 · 4 tanık · 34 geçiş
  1. Aç, karnı boş; tok karşıtı KBDLT
  2. gözü doymaz, açgözlü KB2

buġra isim

19 · 4 tanık · 5 geçiş
  1. Buğra, erkek deve IBKB
  2. Buğra Han KB2

dad isim

19 · 4 tanık · 10 geçiş
  1. Adalet, hak gözetme; , adaletle davranmak KuT2AH
  2. bir kişi adının parçası AH

aġ- fiil

19 · 4 tanık · 36 geçiş
  1. Yükselmek, yukarı çıkmak ManKuTKB
  2. Mecazen yükselmek, itibarı artmak KB
  3. yüzünün rengi değişmek tanık eşleşmedi

awla- fiil

19 · 4 tanık · 6 geçiş
  1. Avlamak KB2DLT
  2. avlanmak, tuzağa düşmek DLT

bitin- fiil

19 · 4 tanık · 6 geçiş
  1. Yazılmak KuTKB2
  2. farz kılınmak, hak olarak belirlenmek KuT

egil- fiil

19 · 4 tanık · 10 geçiş
  1. Eğilmek, bükülmek KuTKBAH
  2. Boyun eğmek, razı olmak KB

eŋir- fiil

19 · 4 tanık · 5 geçiş
  1. Eğirmek, bükmek; sarmak, dolamak KPShoR2
  2. inlemek, sızlanmak KP

aşnu zarf

19 · 6 tanık · 157 geçiş
  1. Önce, ilk önce Abh2KuTKB2
  2. ilk olarak, en başta Abh

erte isim

19 · 6 tanık · 41 geçiş
  1. Sabah, sabah erkenden; erken MaitKuT2KB2
  2. Erken, acele ile KuT

alın isim

17 · 6 tanık · 38 geçiş
  1. Alın KuT2KB2
  2. alın vermek, yüzleşmek KB2

ėlçi isim

16 · 13 tanık · 38 geçiş
  1. Devlet adamı, yönetici; KB’de ilçi yazımıyla devlet işlerini yürüten bilgili kişi, çoğu kez hitap olarak KİP2Man2U2KB6
  2. Elçi, haberci KB

ata isim

13 · 5 tanık · 147 geçiş
  1. Ata, baba KuT2KB2
  2. atalar, ecdat KB
  3. Saygı sözü, unvan parçası tanık eşleşmedi

imin sıfat

13 · 5 tanık · 20 geçiş
  1. Emin, güvende; tehlikeden uzak KuT2KB2
  2. Güvenilir KuT

içim isim

13 · 5 tanık · 5 geçiş
  1. İçilecek şey; hep yiyecek içecek TövbeKB2
  2. içim dışım KB2

esirke- fiil

13 · 5 tanık · 5 geçiş
  1. Esirgemek, kıskanmak, vermeye kıyamamak ShoRKB2
  2. Acımak, esef etmek KB2

esür- fiil

13 · 5 tanık · 11 geçiş
  1. Sarhoş olmak, esrimek KB2
  2. mest olmak, kendinden geçmek MaitKB2

baḳ- fiil

11 · 12 tanık · 196 geçiş
  1. Bakmak, göz atmak KuTKB5DLTAH
  2. Dikkat etmek, gözetmek; yönelmek KB3DLT

isiz sıfat

11 · 9 tanık · 254 geçiş
  1. Kötü, fena; kötü kişi, kötülük MaitKB5DLTAH
  2. kötülük KB

bulun isim

9 · 7 tanık · 34 geçiş
  1. Tutsak, esir KB4DLT
  2. uyruk, halk KB2

astın isim

7 · 4 tanık · 24 geçiş
  1. Alt, aşağı KuT2KB
  2. Aşağı, alçak KuT

iril- fiil

4 · 8 tanık · 13 geçiş
  1. eksilmek; azalmak, küçülmek, gerilemek KB6AH
  2. İncinmek, kırılmak KB

Yöntem ve sınırlar

Tanımlar derlem bağlamlarından yazılırken her anlama derlemden tanık cümleler alınmıştır. Bu tanıkların her biri, derlemin kendi sözcüklemesi ve yazım katlamasıyla (ḳ/k, ġ/g, ḍ/d, ė/e) cümlelere geri eşleştirilir; sözcükler aynı sırada ve en çok üç sözcük arayla bulunmalıdır. Şu an 7.718 çok sözcüklü tanığın 6.936'i bir esere bağlandı. Rozetteki sayı, o eserden kaç tanık alındığını gösterir; rozete tıklayınca ilk tanık cümlesi açılır.

Sınır: Tanıklar tanım yazılırken seçildiği için bu dağılım sözcüğün derlemdeki bütün kullanımını değil, sözlükteki tanıklamayı yansıtır; az tanıklı anlamlar yanıltıcı olabilir. Sözcüğün bütün geçişlerine dayanan bağlam karşılaştırması için Tarihsel gelişim → eserler arası kullanım farkı bölümüne bakın. Liste, sözlüğe tanım eklendikçe kendiliğinden güncellenir.