İçeriğe geç
Tarihsel DerlemEski Türkçe · Karahanlı · Eski Anadolu · Osmanlı Türkçesi · 7.–17. yy.
Çukurova Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi logosu Çukurova Üniversitesi logosu
Sözcük profili

esen

59
geçiş
21,9
milyonda
5.219.
sıklık sırası
186.866 biçim içinde
5
eserde
14
ekli biçim
biçim ailesi
Eserlere göre sıklık (milyonda) — eserler kronolojik sırada
Veriyi tablo olarak gör
EserGeçişMilyonda
Abhidharma (Shogaito)375,5
Uigurica I-IV1158,4
Kutadgu Bilig27367,0
Dede Korkut Kitabı19585,7
Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi93,7

Metin içindeki dağılım

Her çizgi bir geçiştir; soldan sağa metnin başından sonuna. Juilland D, sözcüğün metnin on parçasına ne kadar eşit yayıldığını ölçer (1 = tam eşit).

Abh D 0,00
U D 0,00
KB D 0,83
DK D 0,55
EÇS D 0,35

Aynı sözcüğün çeviriyazı harfleri (ḳ/k, ġ/g, ḍ/d, ė/e, ŋ/n…) bakımından farklı yazılan biçimleri ve hangi eserde kullanıldıkları. Farkların önemli bir bölümü edisyonların çeviriyazı geleneğinden kaynaklanır; bir kısmı ise gerçek ses gelişimini yansıtır. Eş yazımlı farklı sözcükler de listeye girebilir.

BiçimIBKİPMaitAbhUKBDKEÇSToplam
esen···312719959
ėsėn3·······3
eşen·······22
ėsen·11·····2

Eserlere göre kullanım

Tüm anlam ayrışmaları →

Sözcüğün (yazım farkları birleştirilerek: esen) her eserde ±3 sözcüklük pencerede birlikte geçtiği sözcükler. Ortadaki sütun iki eserin paylaştığı bağlamlardır; yanlardakiler yalnız o esere özgüdür. Benzerlik iki eserdeki bağlam profillerinin kosinüsüdür: 0'a yakın değer sözcüğün o eserlerde farklı anlam ya da işlevle kullanıldığını düşündürür.

Karşılaştırma için sözcüğün en az iki eserde 5 ya da daha çok geçmesi gerekir; şu an yalnız bir eserde bu sıklığa ulaşıyor.

Eşdizimlilik

Sözcüğün ±4 sözcüklük penceresinde en az 3 kez birlikte geçtiği sözcükler. logDice (Rychlý 2008) derlem boyutundan bağımsız ve kararlıdır; MI seyrek ama güçlü bağları, t-puanı sık ve güvenilir bağları öne çıkarır; G² birlikteliğin istatistiksel anlamlılığıdır (≥ 10,83 → p < 0,001). Konum profili sözcüğün solda mı sağda mı durduğunu gösterir.

EşdizimBirlikteToplamKonumlogDiceMItG²
ḳal51111,1911,342,2471,4
ṣağ62911,1310,212,4574,3
ṭoğar4311,0512,902,0069,2
inç52510,9310,162,2361,6
tirilgil41810,7310,312,0050,2
virür3410,6112,071,7347,4
ḳaluŋ3510,5811,741,7345,2
bolġa56810,338,722,2350,9
big611810,128,182,4456,5
ḳanlu33610,028,901,7331,3
birdi42268,856,661,9829,1
olsa85308,806,432,8055,8
ögdülmiş32158,496,321,7120,4
eḍgü66878,045,642,4035,3
sağ55838,005,622,1929,2
olsun57607,645,232,1826,6
ilig46047,635,241,9521,3
ḳara34927,485,121,6815,5
baş46967,445,041,9420,2
didi35637,304,931,6814,7
baba37107,004,591,6613,4
ana31.1036,403,961,6210,9
olur36.0124,021,511,122,4
ve7147.9190,63-1,89-7,1320,2

Dağılımsal komşular deneysel

Benzer bağlamlarda geçen sözcükler (±3 pencere, PPMI vektörleri, kosinüs). Anlamca değil, kullanımca yakınlık gösterir.

“esen” ile başlayan ekli biçimler — Eski Türkçenin eklemeli yapısı. Yalnız biçimsel başlangıca bakılır; farklı kökler de girebilir.

Örnek bağlamlar

Tümü (59) →
KB 1194 tirig bolsa yalŋuḳ tileki anuḳ / et öz baş esen bolsa arzu yaġuḳ
KB 3198 esen barmu erki et öz inçlikin / negü teg yüḍer erki öḍlek yükin
EÇS IV 191b–192a … bir kılıç ve Gürcî gulâmı verüp cümle memlûklarımız sağ ve esen bulup yine haymemiz önünde atlarımız kayd [ü] bend etdik.
DK IV 80 ḳarşu yatan ḳara ṭaġlar esen olsa il yaylar ḳanlu ḳanlu ṣular esen olsa ḳanın ṭaşar ḳara …
DK IV 81 aġa yılda aġça ḳoyun esen olsa ḳuzı virür big erenler esen olsa oġlı ṭoġar sen esen o …
KB 940 ajun erki bulduŋ uzun bolsu yaş / erej eḍgü birle esen bolsu baş
KB 2528 … NEGÜ TEG KEREKİN AYUR / / yanut birdi ögdülmiş aydı ilig / esen inç tirilgil ay ḳılḳı silig
DK IV 81 … n esen olsa ḳuzı virür big erenler esen olsa oġlı ṭoġar sen esen ol anam esen olsun menden yigrek ḳādir size oġul vire aġ sü …
DK III 201 … ler beyrek otuz ṭoḳuz yigidinüŋ üzerine geldi anları ṣaġ ve esen gördi allaha şükür eyledi kāfirüŋ kilisesin yıḳdılar yirine …
EÇS III 179a–179b … ca Melek Paşa benim kağan arslanım İpşir Paşa hünkârdan sağ esen gelmeden sen kande gidersin" dedikde Paşa-yı halîm ü selîm …