İçeriğe geç
Tarihsel DerlemEski Türkçe · Karahanlı · Eski Anadolu · Osmanlı Türkçesi · 7.–17. yy.
Çukurova Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi logosu Çukurova Üniversitesi logosu
Sözcük profili

sir

12
geçiş
4,4
milyonda
18.952.
sıklık sırası
186.866 biçim içinde
5
eserde
85
ekli biçim
biçim ailesi
Eserlere göre sıklık (milyonda) — eserler kronolojik sırada
Veriyi tablo olarak gör
EserGeçişMilyonda
Küli Çor Yazıtı12.941,2
Bilge Kagan Yazıtı1405,5
Tunyukuk Yazıtı54.101,7
Kutadgu Bilig227,2
Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi31,2

Metin içindeki dağılım

Her çizgi bir geçiştir; soldan sağa metnin başından sonuna. Juilland D, sözcüğün metnin on parçasına ne kadar eşit yayıldığını ölçer (1 = tam eşit).

KÇ —
BK D 0,00
T —
KB D 0,33
EÇS D 0,00

Aynı sözcüğün çeviriyazı harfleri (ḳ/k, ġ/g, ḍ/d, ė/e, ŋ/n…) bakımından farklı yazılan biçimleri ve hangi eserde kullanıldıkları. Farkların önemli bir bölümü edisyonların çeviriyazı geleneğinden kaynaklanır; bir kısmı ise gerçek ses gelişimini yansıtır. Eş yazımlı farklı sözcükler de listeye girebilir.

BiçimKÇBKTKuTKBAHDKEÇSToplam
şîr·······3636
sır···17111424
sîr·······1414
şi‘r····2··1214
sir115·2··312
şir······516
şır·······33
şi’r····2···2

Eserlere göre kullanım

Tüm anlam ayrışmaları →

Sözcüğün (yazım farkları birleştirilerek: sir) her eserde ±3 sözcüklük pencerede birlikte geçtiği sözcükler. Ortadaki sütun iki eserin paylaştığı bağlamlardır; yanlardakiler yalnız o esere özgüdür. Benzerlik iki eserdeki bağlam profillerinin kosinüsüdür: 0'a yakın değer sözcüğün o eserlerde farklı anlam ya da işlevle kullanıldığını düşündürür.

Karşılaştırma için sözcüğün en az iki eserde 5 ya da daha çok geçmesi gerekir; şu an yalnız bir eserde bu sıklığa ulaşıyor.

Eşdizimlilik

Sözcüğün ±4 sözcüklük penceresinde en az 3 kez birlikte geçtiği sözcükler. logDice (Rychlý 2008) derlem boyutundan bağımsız ve kararlıdır; MI seyrek ama güçlü bağları, t-puanı sık ve güvenilir bağları öne çıkarır; G² birlikteliğin istatistiksel anlamlılığıdır (≥ 10,83 → p < 0,001). Konum profili sözcüğün solda mı sağda mı durduğunu gösterir.

EşdizimBirlikteToplamKonumlogDiceMItG²
yėrinte34110,8611,011,7340,1
türük69510,8410,792,4578,6
ḳaġan37010,2310,231,7336,8
bodun41499,679,562,0045,3

Dağılımsal komşular deneysel

Benzer bağlamlarda geçen sözcükler (±3 pencere, PPMI vektörleri, kosinüs). Anlamca değil, kullanımca yakınlık gösterir.

“sir” ile başlayan ekli biçimler — Eski Türkçenin eklemeli yapısı. Yalnız biçimsel başlangıca bakılır; farklı kökler de girebilir.

Örnek bağlamlar

Tümü (12) →
T 59 … (e)n yoḳ (e)rt(i)m (e)rs(e)r / ḳ(a)pġ(a)n ḳ(a)ġ(a)n : türük sir bod(u)n : y(ė)rinte bod y(ė)me : bod(u)n / y(ė)me: kişi y(ė …
T 61 … sir bod(u)n : yorıduḳı bu / türük bilge : ḳ(a)ġ(a)n : türük sir bod(u)n(u)ġ : oġ(u)z bod(u)n(u)ġ : iġ(ı)- / dü: ol(u)rur
T 61 … yuḳuḳ : ḳ(a)zġ(a)ntuḳ üç(ü)n : ḳ(a)pġ(a)n ḳ(a)ġ(a)n : türük sir bod(u)n : yorıduḳı bu / türük bilge : ḳ(a)ġ(a)n : türük sir …
EÇS V 116a sir
EÇS V 104a … r ve iki kerre yüz bin koyun ve altı bin sığır sürüp nehr-i Sir kenârında meks edüp kazanlar asup niçe yüz sığırları ve ba‘ …
T 11 … y(e)n t(e)g : b(e)n yırd(ı)nt(a) y(a)n : t(e)g(e)yin : türk sir bod(u)n / : y(ė)rinte: idi yor(ı)m(a)zun : us(a)r idi: yoḳ …
KB 2696 negü tir eşitgil ıla sir teŋi / iḍi eḍgü yaŋ bu bitig söz yaŋı
EÇS V 147b sir
KB 998 AY TOLDI CEVABI İLİGKE / / bu ay toldı aydı söz ornı sir ol / söz ülgi on ol sözlegüsi bir ol
KÇ 18–20 … arḳasin sıyu urtı. ḳarluḳ anin turup / Ėl-teber özi kelti. Sir Irkin oġlı Yigen Çor kelti.