İçeriğe geç
Tarihsel DerlemEski Türkçe · Karahanlı · Eski Anadolu · Osmanlı Türkçesi · 7.–17. yy.
Çukurova Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi logosu Çukurova Üniversitesi logosu
Sözcük profili

tir

273
geçiş
101,2
milyonda
1.182.
sıklık sırası
186.866 biçim içinde
4
eserde
195
ekli biçim
biçim ailesi
Eserlere göre sıklık (milyonda) — eserler kronolojik sırada
Veriyi tablo olarak gör
EserGeçişMilyonda
Tunyukuk Yazıtı75.742,4
Irk Bitig107.710,1
Kutadgu Bilig2553.466,3
Atebetü’l-Hakâyık1362,6

Metin içindeki dağılım

Her çizgi bir geçiştir; soldan sağa metnin başından sonuna. Juilland D, sözcüğün metnin on parçasına ne kadar eşit yayıldığını ölçer (1 = tam eşit).

T —
IB D 0,27
KB D 0,92
AH D 0,00

Aynı sözcüğün çeviriyazı harfleri (ḳ/k, ġ/g, ḍ/d, ė/e, ŋ/n…) bakımından farklı yazılan biçimleri ve hangi eserde kullanıldıkları. Farkların önemli bir bölümü edisyonların çeviriyazı geleneğinden kaynaklanır; bir kısmı ise gerçek ses gelişimini yansıtır. Eş yazımlı farklı sözcükler de listeye girebilir.

BiçimTIBKBAHEÇSToplam
tir7102551·273
tîr····3636
tır····88

Eserlere göre kullanım

Tüm anlam ayrışmaları →

Sözcüğün (yazım farkları birleştirilerek: tir) her eserde ±3 sözcüklük pencerede birlikte geçtiği sözcükler. Ortadaki sütun iki eserin paylaştığı bağlamlardır; yanlardakiler yalnız o esere özgüdür. Benzerlik iki eserdeki bağlam profillerinin kosinüsüdür: 0'a yakın değer sözcüğün o eserlerde farklı anlam ya da işlevle kullanıldığını düşündürür.

Karşılaştırma için sözcüğün en az iki eserde 5 ya da daha çok geçmesi gerekir; şu an yalnız bir eserde bu sıklığa ulaşıyor.

Eşdizimlilik

Sözcüğün ±4 sözcüklük penceresinde en az 3 kez birlikte geçtiği sözcükler. logDice (Rychlý 2008) derlem boyutundan bağımsız ve kararlıdır; MI seyrek ama güçlü bağları, t-puanı sık ve güvenilir bağları öne çıkarır; G² birlikteliğin istatistiksel anlamlılığıdır (≥ 10,83 → p < 0,001). Konum profili sözcüğün solda mı sağda mı durduğunu gösterir.

EşdizimBirlikteToplamKonumlogDiceMItG²
eşitgil19723913,629,9914,022.601,2
eşit376311,829,506,07442,1
saḳınuḳ144410,508,623,73144,4
sınamış132310,499,453,60153,7
kişi5599210,486,107,31360,9
uḳuşluġ1711910,477,464,10144,7
bügü138910,207,503,59111,3
er3369710,125,875,65205,7
köŋli1414710,096,883,71107,2
sözi1314110,016,833,5798,6
birgüçi8199,819,022,8288,1
bilig204729,785,714,39120,1
bilgi8699,587,162,8164,5
baġırsaḳ91249,546,492,9763,8
ayġuçı6129,439,272,4568,8
biliglig112549,425,743,2566,5
sınap6159,428,952,4465,3
tili7809,346,762,6252,3
ıla579,199,792,2362,8
beytig5139,168,892,2353,9
begi6919,086,352,4241,4
ilçi5319,077,642,2243,9
eḍgüsi5349,067,512,2242,9
tapuġ71609,055,762,6042,4
oḍuġ5449,017,132,2240,1
awuçġa458,889,952,0052,0
kür4568,646,461,9828,2
ḳılḳı51708,535,182,1726,4
sartlar338,4810,271,7342,7
ölürteçi348,479,861,7338,2
oḍunmış388,458,861,7332,1
sözlemese388,458,861,7332,1
uç3118,448,401,7329,8
yaġıçı3118,448,401,7329,8
ölügli3138,438,161,7328,7
ordu41098,425,501,9622,8
aġın3148,428,051,7328,2
teŋiz3208,397,531,7225,8
ḫanı3218,397,461,7225,5
ḳılġuçı3218,397,461,7225,5

Dağılımsal komşular deneysel

Benzer bağlamlarda geçen sözcükler (±3 pencere, PPMI vektörleri, kosinüs). Anlamca değil, kullanımca yakınlık gösterir.

“tir” ile başlayan ekli biçimler — Eski Türkçenin eklemeli yapısı. Yalnız biçimsel başlangıca bakılır; farklı kökler de girebilir.

Örnek bağlamlar

Tümü (273) →
KB 3181 negü tir eşitgil ay aslı aġı / ḳara köŋlin awlar begi yarlıġı
KB 2424 negü tir eşitgil kör ilçi bügü / bügü sözlerin bulsa aş teg yigü
KB 5956 … OĠLANḲA / / yana aydı barġıl ayıtġıl sözi / ne ermiş negü tir kim ermiş özi
KB 3815 negü tir eşitgil uç ordu ḫanı / tözü ilke yaŋzap söz aymış köni
KB 1290 negü tir eşit bu köni ḳılḳlıġ er / bu iki ajunuġ köni ḳılḳlıġ yir
T 11 … ġ : toḳ(u)z oġ(u)z : bod(u)n üze : ḳ(a)ġ(a)n : ol(u)r- / tı tir : t(a)bġ(a)çġ(a)ru : ḳuunı s(e)ŋün(ü)g : ıdm(i)ş : ḳıt(a)ny …
KB 533 negü tir eşitgil sewitmiş kişi / sewitse kişi kör mün erdem başı
KB 4828 negü tir eşit emdi köŋli oḍuġ / ölümke usal bolma teggey yoḍuġ
KB 3312 negü tir eşitgil küsemiş kişi / keçer üḍlekig keḍ sınamış kişi
KB 5713 negü tir eşit tınla bilgi batıġ / saŋa ötler emdi ay köŋli ḳatıġ