İçeriğe geç
Tarihsel DerlemEski Türkçe · Karahanlı · Eski Anadolu · Osmanlı Türkçesi · 7.–17. yy.
Çukurova Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi logosu Çukurova Üniversitesi logosu
Sözcük profili

yad

54
geçiş
20,0
milyonda
5.625.
sıklık sırası
186.866 biçim içinde
5
eserde
32
ekli biçim
biçim ailesi
Eserlere göre sıklık (milyonda) — eserler kronolojik sırada
Veriyi tablo olarak gör
EserGeçişMilyonda
TT I-X2784,9
Kur’an Tercümesi Rylands Nüshası431.128,8
Atebetü’l-Hakâyık1362,6
Dede Korkut Kitabı6185,0
Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi20,8

Metin içindeki dağılım

Her çizgi bir geçiştir; soldan sağa metnin başından sonuna. Juilland D, sözcüğün metnin on parçasına ne kadar eşit yayıldığını ölçer (1 = tam eşit).

TT D 0,33
KuT D 0,79
AH D 0,00
DK D 0,49
EÇS D 0,33

Aynı sözcüğün çeviriyazı harfleri (ḳ/k, ġ/g, ḍ/d, ė/e, ŋ/n…) bakımından farklı yazılan biçimleri ve hangi eserde kullanıldıkları. Farkların önemli bir bölümü edisyonların çeviriyazı geleneğinden kaynaklanır; bir kısmı ise gerçek ses gelişimini yansıtır. Eş yazımlı farklı sözcükler de listeye girebilir.

BiçimTTKuTKBAHDKEÇSToplam
yâd·····127127
yad243·16254
yaḍ··1···1
yād····1·1

Eserlere göre kullanım

Tüm anlam ayrışmaları →

Sözcüğün (yazım farkları birleştirilerek: yad) her eserde ±3 sözcüklük pencerede birlikte geçtiği sözcükler. Ortadaki sütun iki eserin paylaştığı bağlamlardır; yanlardakiler yalnız o esere özgüdür. Benzerlik iki eserdeki bağlam profillerinin kosinüsüdür: 0'a yakın değer sözcüğün o eserlerde farklı anlam ya da işlevle kullanıldığını düşündürür.

Karşılaştırma için sözcüğün en az iki eserde 5 ya da daha çok geçmesi gerekir; şu an yalnız bir eserde bu sıklığa ulaşıyor.

Eşdizimlilik

Sözcüğün ±4 sözcüklük penceresinde en az 3 kez birlikte geçtiği sözcükler. logDice (Rychlý 2008) derlem boyutundan bağımsız ve kararlıdır; MI seyrek ama güçlü bağları, t-puanı sık ve güvenilir bağları öne çıkarır; G² birlikteliğin istatistiksel anlamlılığıdır (≥ 10,83 → p < 0,001). Konum profili sözcüğün solda mı sağda mı durduğunu gösterir.

EşdizimBirlikteToplamKonumlogDiceMItG²
taŋrını102112,0911,543,16146,0
ḳılġıl115811,6510,213,31136,2
ḳılıŋlar82811,6410,802,83106,5
ni‘metini5711,3912,122,2479,1
ḳılınsa3810,6311,191,7341,9
ḳılġan32210,349,731,7334,9
ḳılıŋ32410,309,611,7334,4
erenler3529,868,491,7329,5
ḳılmaḳ3569,808,391,7329,1
siziŋ51309,807,912,2345,1
bitig51779,477,462,2242,0
taŋrınıŋ31029,307,521,7225,4
üküş64228,696,472,4242,1
olmaz34927,495,251,6916,0
taŋrı59097,415,102,1725,7
anlar31.3986,083,741,6010,0
içinde74.2735,733,362,3920,0

Dağılımsal komşular deneysel

Benzer bağlamlarda geçen sözcükler (±3 pencere, PPMI vektörleri, kosinüs). Anlamca değil, kullanımca yakınlık gösterir.

“yad” ile başlayan ekli biçimler — Eski Türkçenin eklemeli yapısı. Yalnız biçimsel başlangıca bakılır; farklı kökler de girebilir.

Örnek bağlamlar

Tümü (54) →
KuT T. 30/51b1 44 belgülüglerni bitilmişlerni indürdümiz seniŋ tapa yad ḳılġu belgürtse sen kişilerke anı kim indürdi erse olarḳa b …
EÇS X Y181b–Y182a … rîmen ayağ üzre kalkarlar. Ve iki kerre âl-i Osmân pâdişâhı yad oldukda yine cümle ayağ üzre kalkarlar.
KuT T. 28/65a1 2 bütünlükin müʾminler anlar kim ḳaçan yad ḳılınsa taŋrı ḳorḳar köŋülleri ḳaçan oḳınsa olar üze [ayatl …
DK IX 7 … ṭoḳuz tümen gürcistan aġzına varup ḳondı ḳaravullıḳ eyledi yad kāfir gelse başın oġuza armaġan gönderür-idi yılda bir kerr …
KuT T. 26/71a3 103 ḳaçan ḳılsa siz namaznı yad ḳılıŋlar taŋrını azu tururda hem oltururda hem yanıŋız üze …
EÇS V 8a … arılmak yüklü avrede el urmak gibidir. Ne var, îmân ehlinde yad olmaz. Bu sizin etdiğiniz bu dağlarda Köroğlu etmemişdir. E …
KuT T. 38/55b1 … açan ötelse namaz saçıŋ yer içinde tileŋ allahnıŋ fazlındın yad ḳılıŋ taŋrını üküş bolġay kim ḳurtulġay sizler
KuT T. 29/5a2 … an körse sizler bir ögürni berk turuŋlar / üstüvar turuŋlar yad ḳılıŋlar taŋrını üküş bolġay kim ḳurtulġa sizler
KuT T. 31/43b2 34 yad ḳılalıŋ tėp sėni üküş
KuT T. 34/60a1–2 32 aydı: men üḍürdüm yaʿni sewdüm ḫayr sewüglükini iḍim yad üçün ançaḳa tegi yaştı kün perde birle