İçeriğe geç
Tarihsel DerlemEski Türkçe · Karahanlı · Eski Anadolu · Osmanlı Türkçesi · 7.–17. yy.
Çukurova Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi logosu Çukurova Üniversitesi logosu
Sözcük profili

yan

267
geçiş
98,9
milyonda
1.211.
sıklık sırası
186.866 biçim içinde
4
eserde
333
ekli biçim
biçim ailesi
Eserlere göre sıklık (milyonda) — eserler kronolojik sırada
Veriyi tablo olarak gör
EserGeçişMilyonda
Tunyukuk Yazıtı21.640,7
Kur’an Tercümesi Rylands Nüshası126,3
Kutadgu Bilig113,6
Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi263107,4

Metin içindeki dağılım

Her çizgi bir geçiştir; soldan sağa metnin başından sonuna. Juilland D, sözcüğün metnin on parçasına ne kadar eşit yayıldığını ölçer (1 = tam eşit).

T —
KuT D 0,00
KB D 0,00
EÇS D 0,83

Aynı sözcüğün çeviriyazı harfleri (ḳ/k, ġ/g, ḍ/d, ė/e, ŋ/n…) bakımından farklı yazılan biçimleri ve hangi eserde kullanıldıkları. Farkların önemli bir bölümü edisyonların çeviriyazı geleneğinden kaynaklanır; bir kısmı ise gerçek ses gelişimini yansıtır. Eş yazımlı farklı sözcükler de listeye girebilir.

BiçimBKTMaitShoRKuTKBEÇSToplam
yan·2··11263267
yaŋ1·13·12·17
yân······11

Eserlere göre kullanım

Tüm anlam ayrışmaları →

Sözcüğün (yazım farkları birleştirilerek: yan) her eserde ±3 sözcüklük pencerede birlikte geçtiği sözcükler. Ortadaki sütun iki eserin paylaştığı bağlamlardır; yanlardakiler yalnız o esere özgüdür. Benzerlik iki eserdeki bağlam profillerinin kosinüsüdür: 0'a yakın değer sözcüğün o eserlerde farklı anlam ya da işlevle kullanıldığını düşündürür.

Karşılaştırma için sözcüğün en az iki eserde 5 ya da daha çok geçmesi gerekir; şu an yalnız bir eserde bu sıklığa ulaşıyor.

Eşdizimlilik

Sözcüğün ±4 sözcüklük penceresinde en az 3 kez birlikte geçtiği sözcükler. logDice (Rychlý 2008) derlem boyutundan bağımsız ve kararlıdır; MI seyrek ama güçlü bağları, t-puanı sık ve güvenilir bağları öne çıkarır; G² birlikteliğin istatistiksel anlamlılığıdır (≥ 10,83 → p < 0,001). Konum profili sözcüğün solda mı sağda mı durduğunu gösterir.

EşdizimBirlikteToplamKonumlogDiceMItG²
soffaları386611,879,516,16453,5
kıble3583910,025,725,80210,8
kapuya10919,847,123,1480,0
haremin111429,786,613,2880,0
ayakdır121929,746,303,4282,0
kapu257149,715,474,89141,7
araba112899,345,593,2564,1
verince6469,297,362,4350,2
yanadır559,2310,302,2371,4
soffalarında5139,198,922,2354,1
soffalar6709,196,762,4344,9
kapusu422.1479,164,636,22190,3
kapuları103169,135,323,0854,6
erba‘asında124429,125,103,3661,9
kapudur93168,985,172,9247,3
sağ125838,854,703,3355,4
câmi‘in126768,704,493,3152,0
verdiler62078,705,192,3831,7
kapudan127238,634,393,3050,4
kapulardır51638,575,282,1827,0
sol84258,574,572,7135,5
soffalardır3118,478,431,7330,0
mekşûf41218,405,381,9522,2
maksûreleri3338,366,841,7222,8
sütûnı41338,365,251,9521,4
başı96498,334,132,8334,7
ban41428,325,151,9420,9
tûlü3428,316,501,7121,3
soffası3438,316,461,7121,2
verüp181.7228,213,723,9259,9
cânibindeki3708,195,761,7018,2
haremi75378,164,042,4926,2
tûlu42228,074,511,9117,4
tavandır31018,065,231,6916,0
sütûn31148,015,061,6815,3
erba‘ası53817,984,052,1018,8
taşra151.7427,933,443,5244,6
câmi‘dir54147,913,932,0918,0
kapusuna31477,894,691,6613,8
iki699.4177,873,217,41186,2

Dağılımsal komşular deneysel

Yalnız derlemde en az 8 kez geçen biçimler için hesaplanır.

“yan” ile başlayan ekli biçimler — Eski Türkçenin eklemeli yapısı. Yalnız biçimsel başlangıca bakılır; farklı kökler de girebilir.

Örnek bağlamlar

Tümü (267) →
EÇS IX Y336a … cânib-i şimâle yigirmi adım gidüp Bâb-ı Bağle şarka mekşûf yan P 140a yana iki kapudur. Ve hareme onar kademe ile enilir …
EÇS VIII 346a … aki evc-i âsımâna ser çekmiş bir kayadan bir kayaya iki kat yan yana çekilmiş âdem uyluğu kalınlığı demir zencîrlerden bir …
EÇS VIII 340b … forsa esîrler bu dağa döküp eyle tathîr etmiş kim iki araba yan yana gider. Ve deryâ taraflarına korkuluk dîvârlarını kârgî …
EÇS II 370b–371a … n edüp ammîsi Sultân Mustafâ merhûmun türbe-i pür-envârında yan yana defn edüp Mehemmed Hân-ı Râbî‘ Rûm'a müstakil pâdişâh- …
EÇS X Y285a … yid Ahmed el-Bedevî'nin dîvârıdır. Bu câmi‘in sağ tarafında yan soffası kubbeleri mâbeyninde evc-i âsumâna ser çekmiş bir s …
EÇS II 357b–358a … ûhâtın beyân eder: Evvelâ Engüri paçası, Kütâhiyye paçasına yan başı gelir ve bûy tohumiyle perveriş bulmuş Engürü pasdırma …
EÇS VII 158a … ın iki başlarına İskender-i Zülkarneyn üç yerde ikişer âdem yan yana sığar kemer kapularında zamân-ı evâ’ilde demir kapular …
EÇS X Y128b … ilir bir kubbe-i âlî çeşme-i aynü'l-hayâtdır. Kol kalınlığı yan yana iki lüledir. Bu dahi Gavrî'dir.
EÇS III 155a … mihen ile gelmiş amûd-ı gûnâ-gûnlar ale't-tertîb bu haremin yan soffaları üzre dizilmiştir. Bu imâdların dahi fevkinde yigi …
EÇS IX Y16a … elli ayakdır. Arzı seksen Q 9a P 9a kademe ve iki kubbe yan yanadır ve bir musanna‘ tarz-ı kadîm mihrâb ve minberi var …