Tanım
- Din, iman; inanç yolu: “haḳ din birle belgürtmek üçün ḳamuġ din üze” hak dini bütün dinlere üstün kılmak için; “ündeŋler taŋrını ḳatıġsız ḳılġanlar aŋar dinni” dini ona has kılarak Tanrı’ya yalvarın; “kim kim yansa sizdin anıŋ dinidin” sizden kim dininden dönerse; “biz buldımız atalarımıznı bir din üze” atalarımızı bir din üzerinde bulduk. Tanıklar: KuT4
- (KB’de dünya ile karşıtlık içinde) ahiret yolu, dinî hayat: “bu erdi basutçı köni dinḳa kök” o, doğru dine yardımcı ve dayanaktı; “hava birle bolmaz bütün din işi” heva ile din işi tam olmaz; “yise dünya din yir” dünya(lık) yerse din(i) yer; “diniŋni aġır tut bu dünyaŋ uçuz” dinini değerli, dünyanı ucuz tut; “baḳa kördüm emdi dinim yigliki” şimdi bakıp dinimin yararını gördüm. Tanıklar: KB5
Bu maddenin anlamları farklı eserlerde tanıklanıyor. Anlam kayması listesi →
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): din — yalın hâliyle 42 kez
Yazım değişkeleri (edisyonlara göre; ses değerleri farklı olabilir):
- din 41 (KB, KuT, DK, EÇS) · ḍin 1 (KuT)
Çekimli biçimler (18):
Bağlamlar
Bütün geçişler (40) →KuT Kur’an Tercümesi Rylands Nüshası
40 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Ku. T. 26/20b3 | … ımız eşitgil eşitmegüni taḳı küḍezgil bizni tolap tillerini taḳı taʿn ḳılu | din | içinde. eger kim anlar aysalar eşittimiz boyun sudumız eşitgil baḳġıl bizk … |
| Ku. T. 26/84a3 | 125 kim ol körklügrek | dindin | ya ol kişidin kim ısparlasa yüzini ol taŋrıḳa ol eḍgü işlig erür taḳı uḍar … |
| Ku. T. 26/84a3 | … şidin kim ısparlasa yüzini ol taŋrıḳa ol eḍgü işlig erür taḳı uḍar ibrahim | diniḳa | köni taḳı tuttı taŋrı ibrahimni dost |
| Ku. T. 26/99a2 | … 46 meger anlar kim yandılar oŋardılar yapuştılar taŋrıḳa ḳatıḳsız ḳıldılar | dinlerini | taŋrıḳa bu ögür müʾminler birle her-ayine bėrür taŋrı müʾminlerḳa yanut ul … |
| Ku. T. 27/10a3 | 171 ey bitig boḍnı haddin keçmeŋ | diniŋiz | içinde aymaŋlar taŋrı üze meger sezanı bütünlükin mesih meryem oġlı ʿisa t … |
| Ku. T. 27/16a1 | … le ol yarlıġsız iş bu kün nevmid boldı / umunçsuz boldı anlar kim tandılar | diniŋizdin | ḳorḳmaŋlar olardın ḳorḳuŋlar mėnde bu kün tükel ḳıldım sizke diniŋizni hem … |
| Ku. T. 27/16a1 | … ar diniŋizdin ḳorḳmaŋlar olardın ḳorḳuŋlar mėnde bu kün tükel ḳıldım sizke | diniŋizni | hem tükel ḳıldım siziŋ üze niᶜmetimni tapladım sizke islamnı dinḳa kim kim … |
| Ku. T. 27/16a1 | … zke diniŋizni hem tükel ḳıldım siziŋ üze niᶜmetimni tapladım sizke islamnı | dinḳa | kim kim muŋuḳsa açlıḳ içinde emitmemekin oġramadaçı yazuḳḳa ol taŋrı örtge … |
| Ku. T. 27/58b2 | 54 ey anlar kim bittiler kim kim yansa sizdin anıŋ | dinidin | munu keldrür taŋrı boḍnı sewer olarnı hem sewerler anı yumşaḳ köŋüllügler … |
| Ku. T. 28/1b1 | … hem yime anlarnı kim bittiler seniŋ birle ėlimizdin azu yaŋa sizler biziŋ | dinimiz | içiŋe. aydı: eger bolsa-miz unamaġlılar |
| Ku. T. 28/85b2 | 39 toḳuşuŋ olar birle ançaḳa tegi bolmasun bulġaḳ / sınaġ bolsun | ḍin | ḳamuġı ol taŋrıḳa eger yıġılsalar ol taŋrı anı kim ḳılurlar körgen ol |
| Ku. T. 29/8b2 | … ansalar taŋrıḳa aḍaḳın ḳılsalar namaznı bėrseler zekatnı ḳadaşlarıŋız erür | din | içinde aḍrar-miz belgülerni bilür boḍunḳa |
| Ku. T. 29/9a3 | 12 eger sısalar andlarını ʿahdlarında kiḍin olar taᶜn ḳılsalar | diniŋiz | içinde toḳuşuŋlar küfr başlarını olar and yoḳ olarḳa bolġay kim yanġalar |
| Ku. T. 29/21b1 | … em soŋ / aḫir künke haram ḳılmazlar anı kim haram ḳıldı taŋrı hem yalavaçı | din | tutmazlar haḳ dinni anlardın kim bėrildiler bitigni ançaḳa tegi bėrseler g … |
| Ku. T. 29/21b1 | … e haram ḳılmazlar anı kim haram ḳıldı taŋrı hem yalavaçı din tutmazlar haḳ | dinni | anlardın kim bėrildiler bitigni ançaḳa tegi bėrseler gezid öz eligdin olar … |
| Ku. T. 29/24b1–3 | 33 ol taŋrı kim ıḍtı yalavaçını köni yol birle haḳ | din | birle belgürtmek üçün ḳamuġ din üze neçeme unamasa ortaḳ ḳatıġlılar |
| Ku. T. 29/24b1–3 | … ŋrı kim ıḍtı yalavaçını köni yol birle haḳ din birle belgürtmek üçün ḳamuġ | din | üze neçeme unamasa ortaḳ ḳatıġlılar |
| Ku. T. 29/27a1 | … kitabı içinde ol kün kim törütti kökler yerlerni andın tört ay haram ol ol | din | köni ol küç ḳılmaŋlar olar içinde özleriŋizke öldrüŋler ortaḳ ḳatġanlar ḳa … |
| Ku. T. 30/55a2 | 52 aŋar ol ne kim kökler içindekini yerler içindekini aŋar ol | din | tutaşı taŋrıda aḍınḳı mu ḳorḳar sizler |
| Ku. T. 34/48b3 | 7 Eşitmedimiz munı aḫir | dini | içre ermez bu meger yalġan |
| Ku. T. 34/77a3 | … dürdümiz saŋa bitigni könilik birle tapunġıl taŋrıḳa ḳatıġsız ḳılıġlı aŋar | dinni | |
| Ku. T. 34/77b2 | 3 bilgil taŋrıḳa | din | ḳatıḳsız anlar kim tuttılar anda aḍın dostlar ayurlar: tapmaz-miz olarḳa m … |
| Ku. T. 34/86a3 | 11 ayġıl: men fermanlandım kim tapunsa men taŋrıḳa ḳatıḳsız ḳılıp aŋar | dinini | |
| Ku. T. 34/87a2–3 | 14 ayġıl: taŋrıḳa tapnur men ḳatıḳsız aŋar | dinimni | |
| Ku. T. 35/30a3 | 14 ündeŋler taŋrını ḳatıġsız ḳılġanlar aŋar | dinni | neçe terslenseler kafirler |
| Ku. T. 35/37a2 | … ḳoḍuŋlar mėni öldüreyin musanı ündesün iḍisini men ḳorḳar men kim aḍnatsa | diniŋizni | azu belgürse yer içinde fesadnı |
| Ku. T. 35/61b1–3 | 65 ol tirig turur ilah yoḳ meger ol oḳıŋ anı ḳatıḳsız ḳılġanlar aŋar | dinni | şükr ol taŋrıḳa ʿalemluġlar iḍisi |
| Ku. T. 36/7b2 | 13 belgillüg ḳıldı siziŋ üçün | dindin | anı kim tuturdı aŋar nuhḳa ol kim yarlıġ ıḍtım saŋa anı kim vasiyet ḳıldım … |
| Ku. T. 36/7b2 | … saŋa anı kim vasiyet ḳıldım aŋar ibrahimḳa musaḳa ʿisaḳa aḍaḳın ḳılıp tėp | dinni | tarılmaŋ anıŋ içre uluġ köründi ortaḳlar ara ol kim ündeyür siz olarnı aŋa … |
| Ku. T. 36/11b2 | 16 anlar kim hüccet ayşurlar taŋrı | dini | içre icabet ḳılınmışda kiḍin aŋar hüccetleri batıl iḍileri üskinde olar üz … |
| Ku. T. 36/15a2 | 21 azu olar ortaḳlar mu belgülüg ḳıldılar olarḳa | dindin | anı kim destur bėrmez aŋar taŋrı eger fasl kelimesi bolmasa hükm ḳılıġaytı … |
| Ku. T. 36/45a3 | 22 kendü aydılar: biz buldumız atalarımıznı ol | din | üze biz olarnıŋ izleri üze könülmişler-miz |
| Ku. T. 36/45b2 | … çre ḳorḳutġuçı meger aydılar ol uluşluġları: biz buldımız atalarımıznı bir | din | üze biz olarnıŋ izleri tize yorıġlılar-miz |
| Ku. T. 37/8a3 | 7 ey anlar kim taptılar eger yari bėrse siz taŋrınıŋ | diniḳa | yari bėrür sizke üstüvar ḳılur aḍaḳlarıŋıznı |
| Ku. T. 37/47b2 | 28 ol taŋrı kim ıḍtı yalavaçını könilik birle haḳ | din | birle zahir ḳılsa anı din üze ḳamuġı üze tap taŋrı tanuḳ |
| Ku. T. 37/47b2 | … 8 ol taŋrı kim ıḍtı yalavaçını könilik birle haḳ din birle zahir ḳılsa anı | din | üze ḳamuġı üze tap taŋrı tanuḳ |
| Ku. T. 37/66a2 | 16 ayġıl: ögretür mü siz taŋrıḳa | diniŋizni | ol allah / taŋrı bilür ol kim kökler içinde ol kim yer içinde ol taŋrı ḳam … |
| Ku. T. 38/44b2 | 9 ol ol turur kim ıḍtı yalavaçını köni yol birle çın | din | birle zahir ḳılmaḳ üçün ḳamuġ dinler üze neçeme unamasalar ortaḳ ḳatıġlıla … |
| Ku. T. 38/44b2 | … r kim ıḍtı yalavaçını köni yol birle çın din birle zahir ḳılmaḳ üçün ḳamuġ | dinler | üze neçeme unamasalar ortaḳ ḳatıġlılar |
| Ku. T. 38/47b2 | … ol yariçiler maŋa taŋrı birle aydılar ʿisa ėşleri: biz-miz yariçiler taŋrı | diniŋe | taptılar bir ögür yaʿḳub oġlanlarındın yime kafir boldı bir ögür küçlendür … |
Aynı gövdeden maddeler
“din” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).