Tanım
- Ayıp, kusur, eksiklik: “dünya ‘aybın bilip” dünyanın kusurunu bilip; “kimi sewse ‘aybı kör erdem bolur” kimi severse onun kusuru da erdem görünür; “ḳamuġ ‘aybın erdemke tutmış köŋül” (dünyayı seven) gönül onun bütün kusurlarını erdem sayar; “kişi ‘aybı körse sen açma” kişinin kusurunu görürsen açığa vurma; “aḳılıḳ ḳamuġ ‘ayb kirini yuyur” cömertlik bütün ayıp kirini yıkar; “dünyanıŋ ‘ayıbların ayur” dünyanın kusurlarını anlatır. Tanıklar: KB5AH
- “‘ayb ḳıl-” kusur bulmak, kınamak: “‘ayb ḳılmaz sen bizke meger kim kirtgündümiz” bize, inandığımız için kusur buluyorsun. Tanıklar: KuT
Bu maddenin anlamları farklı eserlerde tanıklanıyor. Anlam kayması listesi →
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): ‘ayb — yalın hâliyle 4 kez
Yazım değişkeleri (edisyonlara göre; ses değerleri farklı olabilir):
- ‘aybı 6 (KB) · aybı 1 (KB)
Çekimli biçimler (8):
Bağlamlar
Bütün geçişler (13) →KB Kutadgu Bilig
13 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| KB 534 | kimi sewse | ‘aybı | kör erdem bolur / kimi sewmese erdem öktem bolur |
| KB 1328 | tuz etmekni kiŋ tut kişike yitür / kişi | ‘aybı | körse sen açma yitür |
| KB 1407 | negü tir eşit dünya | ‘aybın | bilip / saŋa sözlegüçi uḳuştın alıp |
| KB 3505 | kişisiz tirilme kişiler ara / kişi | ‘aybı | körme özüŋni köre |
| KB 3512 | XLII. OḌĠURMIŞ ÖGDÜLMİŞKE DÜNYANIŊ | ‘AYIBLARIN | AYUR / / yanut birdi oḍġurmış aydı özüm / sözüŋni eşitti eşitgil sözüm |
| KB 3513 | bu dünya özin keḍ sewitmiş saŋa / ḳamuġ | ‘aybı | erdem körünmiş saŋa |
| KB 3514 | taŋ ermez seniŋdin meselde kelir / ḳayu neŋ sewüg bolsa | ‘aybı | barır |
| KB 3515 | sewitmiş üçün dünya | ‘aybi | ḳamuġ / saŋa bolmış erdem ay ilde uluġ |
| KB 3516 | negü tir eşitgil bu sewmiş kişi / sewügke sewüg | ‘aybı | erdem başı |
| KB 3517 | sewüglüg nişanı bu ol belgülüg / sewüg | aybı | erdem bolur ay külüg |
| KB 3518 | özüŋ dünya sewmiş nişanı bu ol / ḳamuġ | ‘aybın | erdemke tutmış köŋül |
| KB 3519 | negü teg öger sen bu dünya maŋa / anıŋ | ‘aybını | men ayayın saŋa |
| KB 6096 | aḳı bolġıl alçaḳ tuz etmek yitür / kişi | ‘aybi | açma sen örtüp yitür |
Aynı gövdeden maddeler
“ayb” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).