İçeriğe geç
Tarihsel DerlemEski Türkçe · Karahanlı · Eski Anadolu · Osmanlı Türkçesi · 7.–17. yy.
Çukurova Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi logosu Çukurova Üniversitesi logosu

‘ayb isim

19 geçiş 9 biçim 3 eser KBAHKuT Anlam haritasında göster

Tanım

  1. Ayıp, kusur, eksiklik: “dünya ‘aybın bilip” dünyanın kusurunu bilip; “kimi sewse ‘aybı kör erdem bolur” kimi severse onun kusuru da erdem görünür; “ḳamuġ ‘aybın erdemke tutmış köŋül” (dünyayı seven) gönül onun bütün kusurlarını erdem sayar; “kişi ‘aybı körse sen açma” kişinin kusurunu görürsen açığa vurma; “aḳılıḳ ḳamuġ ‘ayb kirini yuyur” cömertlik bütün ayıp kirini yıkar; “dünyanıŋ ‘ayıbların ayur” dünyanın kusurlarını anlatır. Tanıklar: KB5AH
  2. “‘ayb ḳıl-” kusur bulmak, kınamak: “‘ayb ḳılmaz sen bizke meger kim kirtgündümiz” bize, inandığımız için kusur buluyorsun. Tanıklar: KuT

Bu maddenin anlamları farklı eserlerde tanıklanıyor. Anlam kayması listesi →

Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.

Madde başı ve biçimler

Madde başı (sözcük başı): ‘ayb — yalın hâliyle 4 kez

Yazım değişkeleri (edisyonlara göre; ses değerleri farklı olabilir):

  • ‘aybı 6 (KB) · aybı 1 (KB)

Çekimli biçimler (8):

KB Kutadgu Bilig

13 geçiş · bu eserdeki bağlamlar
KB 534 kimi sewse ‘aybı kör erdem bolur / kimi sewmese erdem öktem bolur
KB 1328 tuz etmekni kiŋ tut kişike yitür / kişi ‘aybı körse sen açma yitür
KB 1407 negü tir eşit dünya ‘aybın bilip / saŋa sözlegüçi uḳuştın alıp
KB 3505 kişisiz tirilme kişiler ara / kişi ‘aybı körme özüŋni köre
KB 3512 XLII. OḌĠURMIŞ ÖGDÜLMİŞKE DÜNYANIŊ ‘AYIBLARIN AYUR / / yanut birdi oḍġurmış aydı özüm / sözüŋni eşitti eşitgil sözüm
KB 3513 bu dünya özin keḍ sewitmiş saŋa / ḳamuġ ‘aybı erdem körünmiş saŋa
KB 3514 taŋ ermez seniŋdin meselde kelir / ḳayu neŋ sewüg bolsa ‘aybı barır
KB 3515 sewitmiş üçün dünya ‘aybi ḳamuġ / saŋa bolmış erdem ay ilde uluġ
KB 3516 negü tir eşitgil bu sewmiş kişi / sewügke sewüg ‘aybı erdem başı
KB 3517 sewüglüg nişanı bu ol belgülüg / sewüg aybı erdem bolur ay külüg
KB 3518 özüŋ dünya sewmiş nişanı bu ol / ḳamuġ ‘aybın erdemke tutmış köŋül
KB 3519 negü teg öger sen bu dünya maŋa / anıŋ ‘aybını men ayayın saŋa
KB 6096 aḳı bolġıl alçaḳ tuz etmek yitür / kişi ‘aybi açma sen örtüp yitür

Aynı gövdeden maddeler

“ayb” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).