Tanım
- Halk, insanlar; yaratıklar: “yula erdi halḳḳa ḳaraŋḳu tüni” halka karanlık gecesinde kandil idi; “neçe bolmasa ḫalḳḳa mindin asıġ” benden halka fayda olmasa da; “ol ol ḫalḳ talusı kişi ḳutluġı” o, halkın seçkini, insanların kutlusudur; “kerip ḫalḳḳa kögzüŋ” halka göğsünü gerip; “aḳı canı ḫalḳla ḳılur ol yuluş” cömert canını halkla (halk için) feda eder; “mundaġuḳ ḫalḳnıŋ tirilmeki” yaratıkların dirilişi de böyledir. Tanıklar: KuTKB3AH2
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): ḫalḳ — yalın hâliyle 530 kez
Yazım değişkeleri (edisyonlara göre; ses değerleri farklı olabilir):
- halk 514 (EÇS, KB) · ḫalḳ 14 (KB, AH) · ḫalk 2 (KB, AH)
- ḫalḳḳa 21 (KB, AH) · halḳḳa 5 (KB)
- ḫalḳta 2 (KB) · ḫalkta 1 (KB)
- halḳı 1 (KB) · ḫalḳı 1 (KB)
- ḫalktın 1 (KB) · ḫalḳtın 1 (KB)
Çekimli biçimler (17):
Bağlamlar
Bütün geçişler (52) →KB Kutadgu Bilig
52 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| KB 35 | yula erdi | halḳḳa | ḳaraŋḳu tüni / yaruḳluḳı yaḍtı yaruttı sini |
| KB 42 | bayat raḫmeti erdi | ḫalḳı | üze / ḳılınçı silig erdi ḳılḳı tüze |
| KB 732 | tolun bolsa tolsa ajunḳa yarur / ajun | halḳı | andın yaruḳluḳ bulur |
| KB 827 | ikinçi toġar kün yarur bu ajun / tözü | halḳḳa | tegrür yoḳalmaz özün |
| KB 856 | İLİG CEVABI AY TOLDIḲA / / ilig aydı eḍgü bu ḳılḳı yaŋı / tusulur bolur | halḳḳa | asḳı öŋi |
| KB 857 | tözü | halḳḳa | barça ḳılur eḍgülük / yana minnet urmaz kişike kütük |
| KB 1661 | ḳılınç eḍgü bolsa ḳamuġ | ḫalk | sewer / ḳılıḳı köni bolsa törke aġar |
| KB 2038 | sözi çın kerek beg ne ḳılḳı bütün / ınansa aŋar | ḫalḳ | tirilse ḳutun |
| KB 2039 | bu yalġan kişiler vefasız bolur / vefasız kişi | ḫalḳḳa | teŋsiz ḳılur |
| KB 2082 | atı beg bolur bolsa ḳılḳı ḳara / ḳarada bu ınġa bolur | ḫalḳ | ara |
| KB 2197 | uruġluġ kişiler ḳılınçı silig / vefa birle | ḫalḳḳa | yaḍıġlı elig |
| KB 2208 | yüzi körki körklüg kerek hem yülüg / ḳılınçı köni tegse | ḫalḳḳa | ülüg |
| KB 2209 | ḳılınçı köni bolsa ḳılḳı oŋay / munıŋdın tegir | ḫalḳḳa | eḍgü yıl ay |
| KB 2438 | tüpi eḍgü bolsa er eḍgü bolur / bu eḍgü kişi | ḫalḳḳa | eḍgü ḳolur |
| KB 3192 | uġan ol köni çın törü birgüçi / törümiş ḳamuġ | ḫalḳḳa | yetrür küçi |
| KB 3231 | tapuġ ḳılġu | ḫalktın | anı kizlegü / üküş ta‘at erse anı azlaġu |
| KB 3232 | kişi eḍgüsi ḳılsa ta‘at tapuġ / anı | ḫalkta | kizler yapar bu ḳapuġ |
| KB 3271 | bu eḍgü ol ol ḳılsa | ḫalḳḳa | asıġ / bu asġı bile bulsa boḍnı tatıġ |
| KB 3272 | baġırsaḳ bolur | ḫalḳḳa | eḍgü kişi / baġırsaḳ bolun bolduŋ eḍgü kişi |
| KB 3341 | bu | ḫalḳḳa | tözü yapmaġınça ḳapuġ / törütügli rabḳa ḳılumaz tapuġ |
| KB 3412 | yaḍar erdemin barça | ḫalḳḳa | ayur / münin körse kizler til açmaz tuyur |
| KB 3531 | ḳapuġ açtı dünya taḳı bir ḳapuġ / ölüm ḳapġı açlur kirür | ḫalḳ | ḳamuġ |
| KB 3654 | iki ew yarattı bu | ḫalḳḳa | ḳamuġ / biri atı uçmaḳ biriniŋ tamuġ |
| KB 3726 | isig tumlıġıġ hem ḳuruġ ya ölüg / yaraşturdı | ḫalḳḳa | tegürdi ülüg |
| KB 3919 | bayat tapġı barça kerek örtügün / açılmasa | ḫalḳḳa | bu örtüg bu kün |
| KB 3920 | bayat kizledi kör sewügrek ḳulın / bu ḳullar ara | ḫalḳ | tanumaz tilin |
| KB 3922 | berü kel uluş kend içinde tiril / sini bilmesü | ḫalḳ | ḳatılġıl ḳarıl |
| KB 4328 | telim | ḫalḳlar | öldi bu boġzı üçün / ḳara yir ḳatında yiyür ot öçün |
| KB 4341 | … ER BİRLE ḲATILMAḲNI AYUR / / taḳı bir ḳutu bilge ‘alimler ol / olar ‘ilmi | ḫalḳḳa | yaruttaçı yol |
| KB 4463 | ayıŋlamasunlar sini | ḫalḳ | ara / atıŋ artamasun munı keḍ köre |
| KB 4792 | töŋüldüm bu | ḫalḳtın | sıġındım aŋar / küḍezgey mini ol ḳamuġdın sıŋar |
| KB 5192 | ḳalın | ḫalḳ | üze ḳıldı elgiŋ uzun / tilek arzu birdi yorıḳ til sözün |
| KB 5194 | munıŋ şükri ḳılġu bu kün ay ilig / bayat | ḫalḳıŋa | bolġıl eḍgü silig |
| KB 5329 | bularda biri ḳazı yinçke arıġ / saḳınuḳ kerek tegse | ḫalḳḳa | asıġ |
| KB 5891 | negü tir eşitgil kişi eḍgüsi / könilik bile | ḫalḳḳa | yaḍmış küsi |
| KB 6106 | aḳılıḳ ol ermez ülese kümüş / aḳı canı | ḫalḳla | ḳılur ol yuluş |
| KB 6107 | aḳıtsa aḳı er boḍunḳa tawar / alsa yıġlu tirlür aŋar | ḫalḳ | awar |
| KB 6467 | vefa kitti | ḫalḳta | cefa urdı iz / ınanġu tayanġu kişi boldı ḳız |
| KB 6562 | iḍi kiçki dünya üküş ardı | ḫalḳıġ | / ḳayusında men men ne munça sewittim |
| KB 6588 | nelük artadı | ḫalḳ | negü öŋdi ḳoḍtı / ḳayu öḍke tuştum ya ḳayda turayı |