Tanım
- Haram, dinen yasak: “haram ḳıldımız olar üze arıġlar” onlara temiz şeyleri haram kıldık; “helal ḳılurlar anı bir yıl haram ḳılurlar anı bir yıl” onu bir yıl helal, bir yıl haram sayarlar; “halal hem haram aḍrar erse aça” helali haramı açıkça ayırırsa; “ḫalal yitti barça ḫaram üstedi” helal hep yitti, haram arttı; “baḫıl tirdi zėr sim haramdın üküş” cimri haramdan çok altın gümüş topladı; “ḳanı kim haramnı yiyürde haram tip yidi” hani haramı yerken ‘haram’ deyip yiyen. Tanıklar: KuT2KB2AH
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): haram — yalın hâliyle 28 kez
Yazım değişkeleri (edisyonlara göre; ses değerleri farklı olabilir):
- haram 21 (KuT, KB, AH, EÇS) · ḫaram 7 (KB)
- ḫaramıġ 3 (KB) · haramıġ 1 (KB)
- ḫaramḳa 3 (KB) · haramḳa 2 (KuT)
Çekimli biçimler (7):
Bağlamlar
Bütün geçişler (17) →KB Kutadgu Bilig
17 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| KB 2752 | halal hem | haram | aḍrar erse aça / yaraġlıġ yaraġsıznı bilse seçe |
| KB 3385 | tirer sen | haramıġ | barır sen ḳalır / sen ınçıḳ yiyü bar ol arzu yiyü |
| KB 3546 | bu üçte aḍın yoḳ bu dünya neŋi / halal ol ya şübhe | haram | ol öŋi |
| KB 3547 | halalḳa saḳış ol | haramla | ma ḳın / ḳalı şübhe erse yime keḍ saḳın |
| KB 5261 | ḫaramḳa | ḳatılma küḍez öz ḳatıġ / ḫaram yigli ornı tamu ol batıġ | |
| KB 5261 | ḫaramḳa ḳatılma küḍez öz ḳatıġ / | ḫaram | yigli ornı tamu ol batıġ |
| KB 5347 | ḫaramḳa | ḳatılma ay ilig saḳın / ḫaramḳa ḳararur köŋül bil yaḳan | |
| KB 5347 | ḫaramḳa ḳatılma ay ilig saḳın / | ḫaramḳa | ḳararur köŋül bil yaḳan |
| KB 6457 | ḫalal yitti barça | ḫaram | üstedi / ḫaram yigli köŋlin ḳara kir tudı |
| KB 6457 | ḫalal yitti barça ḫaram üstedi / | ḫaram | yigli köŋlin ḳara kir tudı |
| KB 6458 | ḫalal atı ḳaldı körüglisi yoḳ / | ḫaram | ḳarma boldı toḍuġlısı yoḳ |
| KB 6459 | ḳanı bu | ḫaramıġ | ḫaram tigüçi / ḫaramıġ ḳoḍup bir ḫalal yigüçi |
| KB 6459 | ḳanı bu ḫaramıġ | ḫaram | tigüçi / ḫaramıġ ḳoḍup bir ḫalal yigüçi |
| KB 6459 | ḳanı bu ḫaramıġ ḫaram tigüçi / | ḫaramıġ | ḳoḍup bir ḫalal yigüçi |
| KB 6461 | ḫaram | birle artuḳ ḳarardı köŋül / ḫalal ḳayda bulġu tilep ay oġul | |
| KB 6463 | ḫaram | birle köŋlüm ḳara boldı kir / bilig işke tutmaz özüm yüzde bir | |
| KB 6482 | ḳapuş ḳarma boldı müsülman neŋi / ḳanı aḍra tutġan | ḫaramıġ | öŋi |