Tanım
- Sert, kaba, katı: “irig sözke buşma” sert söze öfkelenme; “köni söz irig ol” doğru söz serttir; “eger bolsa sen irig irig köŋüllüg tarılġatılar seniŋ yöreŋdin” eğer sen kaba, katı yürekli olsaydın çevrenden dağılırlardı (KuT); “irig turġıl olar üze” onlara karşı sert ol (KuT); “irig sarsıg köŋüllüg erdiler” kaba, sert gönüllü idiler (Mait). Tanıklar: MaitKuT2KB2
- (-ka irig) bir işe sıkı sarılan, gayretli: “tapuġḳa irig bol bayatḳa tapın” hizmete gayretli ol, Tanrı’ya ibadet et; “tapuġḳa irig bolsa erte turup” erkenden kalkıp hizmete gayretli olursa; “tarıġçı tarıġḳa irig bolsunı” çiftçi ekinine gayretli olsun. Tanıklar: KB3
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): irig — yalın hâliyle 36 kez
Çekimli biçimler (2):
Bağlamlar
Bütün geçişler (30) →KB Kutadgu Bilig
30 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| KB 1329 | tapuġḳa | irig | bol bayatḳa tapın / yazuḳtın yıraḳ tur özüŋni saḳın |
| KB 1380 | tapuġḳa | irig | bol yazuḳta tıḍın / saŋa teggü ermez tapuġda aḍın |
| KB 1415 | irig | sözlemegil kişike tilin / irig til ot ol kör küyer teg yalın | |
| KB 1415 | irig sözlemegil kişike tilin / | irig | til ot ol kör küyer teg yalın |
| KB 2077 | tügük yüz | irig | söz küwez kür ḳılıḳ / kişig yirgürür köndrü bilmez yorıḳ |
| KB 2499 | mezalim öḍinde ötügçilerig / körü alsa yol ḳılsa bolsa | irig | |
| KB 2543 | irig | tapnurı kim baġırsaḳ sewe / tapınmaz ḳayusı yorıġlı yawa | |
| KB 2586 | sü başçı tüze tursa yortuġ ḳurın / | iriglerni | yıġsa yetürse soŋın |
| KB 2749 | kür er kördi altun özi yumşadı / | irig | sözlüg erniŋ sözi yumşadı |
| KB 3426 | irig | sözke yumşaḳ yanut ḳılsa öz / açıġ sözleseler süçig tutsa söz | |
| KB 3430 | irig | sözlemegil kişike tilin / irig sözke aġrır köŋül kiç yılın | |
| KB 3430 | irig sözlemegil kişike tilin / | irig | sözke aġrır köŋül kiç yılın |
| KB 3846 | ayur bu ḳadaşıŋ | irig | sözlemiş / aŋar torḳu ıḍtım tiken çiknemiş |
| KB 3847 | müni yoḳ bu sözke köni sözlemiş / köni söz | irig | ol irig çoġlamış |
| KB 3847 | müni yoḳ bu sözke köni sözlemiş / köni söz irig ol | irig | çoġlamış |
| KB 4039 | tapuġḳa | irig | bolsa erte turup / köŋül til kiçig tutsa ḳoḍḳı bolup |
| KB 4040 | yumuşḳa | irig | bolsa yügrü turu / ḳulaḳ köz yiti tutsa aşru körü |
| KB 4278 | yaḳınıġ yıratmaḳ tilese özüŋ / negü ḳolsa birme | irig | tut sözüŋ |
| KB 4303 | özüŋde uluġḳa tilin özneme / cevab ḳılġu yirde | irig | sözleme |
| KB 5143 | ölügni körügli me ḳalmaz tirig / ölümke anun tutma ḳılḳıŋ | irig | |
| KB 5221 | irig | sözlemegü özüg tutġu berk / irig sözke tumlır kişi köŋli terk | |
| KB 5221 | irig sözlemegü özüg tutġu berk / | irig | sözke tumlır kişi köŋli terk |
| KB 5590 | tarıġçı tarıġḳa | irig | bolsunı / yime yılḳıçı igdiş öklitsüni |
| KB 5773 | irig | sözledim men sözüg ay ḳadaş / irilme serilme köŋül ḳılma baş | |
| KB 5774 | köni söz | irig | ol köŋülke açıġ / siŋürse anıŋ asġı birgey tatıġ |
| KB 5775 | irig | sözke buşma ḳalı tegse söz / köni söz irig ol iriglenme öz | |
| KB 5775 | irig sözke buşma ḳalı tegse söz / köni söz | irig | ol iriglenme öz |
| KB 5778 | köni söz köŋülke kör açıġ | irig | / irig söz köni ol köni söz ḳanı |
| KB 5778 | köni söz köŋülke kör açıġ irig / | irig | söz köni ol köni söz ḳanı |
| KB 6620 | köni sözledim söz | irig | hem açıġ / köni sözni yüḍgen uḳuşluġ ere |
Aynı gövdeden maddeler
“irig” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).