Tanım
- (Ay için) eksilmek; azalmak, küçülmek, gerilemek: “tolun teg bu devlet yana irilür” bu talih dolunay gibi yine eksilir; “tolu erdi ayım irildi tolu” ayım dolunaydı, tamamen eksildi; “yana irlü kirdi bu tolmış ayı” dolmuş ayı yine eksilmeye girdi; “yana irlü türçir kiter körk meŋiz” yine eksilip kararır, güzelliği, rengi gider; “ḳamuġ tolġan irlür tükel eksiyür” (AH) dolan her şey eksilir, tamamı azalır; “irildi işim” işim geriledi; “yawuz bolġa atıŋ irilgey tolu” adın kötüye çıkar, dolgunluğun eksilir. Tanıklar: KB6AH
- İncinmek, kırılmak: “irig sözledim men sözüg ay ḳadaş / irilme serilme köŋül ḳılma baş” ey kardeş, sert konuştum; incinme, sabret, gönlünü yaralama. Tanıklar: KB
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): iril- — yalın hâliyle geçmiyor (fiil gövdesi)
Çekimli biçimler (7):
Bağlamlar
Bütün geçişler (12) →KB Kutadgu Bilig
12 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| KB 733 | tükel bolsa kör ay bu aġsa eḍiz / yana | irlü | türçir kiter körk meŋiz |
| KB 741 | yayıġ tilwe devlet köŋül bamaġıl / tolun teg bu devlet yana | irilür | |
| KB 825 | künüg kör | irilmez | tolu oḳ turur / yaruḳluḳı bir teg talu oḳ turur |
| KB 1052 | yana | irlü | kirdi bu tolmış ayı / ḳadır ḳışḳa yandı yarumış yayı |
| KB 1071 | tolu erdi ayım | irildi | tolu / talu erdi ḳılḳım barır bu talu |
| KB 1351 | atım erdi ay toldı ḳılḳım tolu / | irildi | toluluḳ tüker öz ölü |
| KB 1576 | ḳuruġ ḳaldı ornı | irildi | işim / irükler bütürgü ḳanı bir kişim |
| KB 2005 | uwutluġ kerek beg kişide talu / uwutluġ ḳılınçı | irilmez | tolu |
| KB 4242 | yawuzḳa yaġuma ay öḍrüm talu / yawuz bolġa atıŋ | irilgey | tolu |
| KB 4718 | ḳanı ol kişide öḍürmiş talu / ḳoḳuz ḳaldı dünya | irildi | tolu |
| KB 5629 | yorıdı bir ança bu ögdülmişe / | irildi | saḳınç ḳaḍġu birle başa |
| KB 5773 | irig sözledim men sözüg ay ḳadaş / | irilme | serilme köŋül ḳılma baş |