Tanım
- Açık, örtüsüz: “yüzi açuḳ ḳunçuylar” yüzü açık hanımlar. Tanıklar: KuT
- Belli, apaçık; gizlinin karşıtı: “yaşrurlar … açuḳ aşkara ḳılurlar” gizlerler … açıkça ortaya koyarlar; “açuḳ yaruḳ” açık ve aydınlık. Tanıklar: KuT2KB
- (İnsan için) içten, dürüst, güler yüzlü: “açuḳ hem yaruḳ bolsa ḳılḳın sözün” davranışı ve sözü açık ve aydınlık olmalı; “açuḳ tut yüzüŋ” güler yüzlü ol. Tanıklar: KB2
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): açuḳ — yalın hâliyle 24 kez
Yazım değişkeleri (edisyonlara göre; ses değerleri farklı olabilir):
- açuḳ 23 (KB, DK, KuT) · açuk 1 (KB)
Çekimli biçimler (0):
Bağlamlar
Bütün geçişler (17) →KB Kutadgu Bilig
14 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| KB 500 | yime tuttı iş tuş yaḳın ḳıldı öz / uluġḳa kiçigke | açuḳ | tuttı yüz |
| KB 778 | ḳaraḳa bilig birdi bilgi | açuḳ | / buşar öḍte beglerke barma yaġuḳ |
| KB 2122 | beg alçaḳ kerek bolsa köŋli | açuk | / yazuḳluġ kişidin keçürse yazuḳ |
| KB 4287 | kişi aslı bilmek tilese | açuḳ | / köŋül til ḳılınçı bu işke tanuḳ |
| KB 4539 | alımḳa birimke oŋay eḍgü bol / ḳayu öḍte ḳılsa | açuḳ | bolġa yol |
KuT Kur’an Tercümesi Rylands Nüshası
3 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Ku. T. 30/38a2 | 23 Sėzigsiz her-ayine taŋrı bilür anı kim yaşrurlar yime anı kim | açuḳ | aşkara ḳılurlar bütünlükin kim sewmez ol boynaġuluḳ ḳılıġlılarnı |
| Ku. T. 33/74a1 | 25 ... | açuḳ | yaruḳ |
| Ku. T. 38/91b1 | … bitgenler namaz ḳılġanlar tevbe ḳılġanlar tapunġanlar ruze tutġanlar yüzi | açuḳ | ḳunçuylar hem ḳızlar |
Aynı gövdeden maddeler
“açuk” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).