Tanım
- Aygır, damızlık erkek at: “aḍġır ḳısır kişnedi” aygır ve kısır kısrak kişnedi; “ḳayusı at aḍġır üze il başı” kimi at ve aygırlar üzerinde (sorumlu) baştır; “kutluġ adgır men” kutlu bir aygırım (fal cümlesi). Tanıklar: IBDLT
- Değerli mallar arasında sayılır: “özlik atın, adgırın, ḳara kişin…” kendi atını, aygırını, kara samurunu.
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): adġır — yalın hâliyle 8 kez
Yazım değişkeleri (edisyonlara göre; ses değerleri farklı olabilir):
- aḍġır 7 (KB, DLT) · adgır 1 (IB)
Çekimli biçimler (2):
Bağlamlar
Bütün geçişler (10) →KB Kutadgu Bilig
5 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| KB 4064 | ḳayusı alur ḫil bolur ḫil başı / ḳayusı at | aḍġır | üze il başı |
| KB 4441 | yigü keçigü mingü at | aḍġır | sülük / bulardın çıḳar hem yüḍürgü kölük |
| KB 5676 | yarudı basa yıldrıḳ | aḍġır | bile / tizildi erentir özin belgüle |
| KB 5781 | bu ḳul küŋ at | aḍġır | bu yir suw ḳamuġ / iligdin tegip açtı devlet ḳapuġ |
| KB 6220 | yitiken kötürdi yana baş örü / töŋitti yana yıldrıḳ | aḍġır | naru |
DLT DLT’deki Türkçe parçalar
2 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| DLT I, 235 | Yaşın atıp yaşnadı / Tuman turup tuşnadı / | Aḍġır | ḳısır kişnedi / Ögür alıp oḳraşur |
| DLT II, 153 | Sewinmegil yund ögür | aḍġır | anın / Altun kümüş bulnapan aġı tawar |
BK Bilge Kagan Yazıtı
1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| BK K 12 | … ıırg(a)gl(ı)g : ḳuut(a)yin : kinl(i)g : (e)şg[(i)tis]in : özl(i)k (a)tin : | (a)dg(ı)rin | : ḳ(a)ra k[işin] kök : t(e)y(e)ŋin : türük(ü)me : bod(u)n(u)ma : ḳ(a)zg(a) … |
IB Irk Bitig
1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| IB 56 | ügriŋė kutlug | (a)dg(ı)r | m(ė)n. y(a)g(a)k ıg(a)ç yayl(a)g(ı)m, / kuşl(u)g ıg(a)ç kışl(a)g(ı)m. (a)n … |
Mait Maitrisimit Nom Bitig (Hami)
1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Mai.Tek.012.01–08 | ezrua / / 12 = 9 | adġar | atların yarataglag körtle kaŋlılar ulug bedük ud iŋek boalar kuduz öküzler … |
Aynı gövdeden maddeler
“adgır” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).