Tanım
- Din, iman; inanç yolu: “haḳ din birle belgürtmek üçün ḳamuġ din üze” hak dini bütün dinlere üstün kılmak için; “ündeŋler taŋrını ḳatıġsız ḳılġanlar aŋar dinni” dini ona has kılarak Tanrı’ya yalvarın; “kim kim yansa sizdin anıŋ dinidin” sizden kim dininden dönerse; “biz buldımız atalarımıznı bir din üze” atalarımızı bir din üzerinde bulduk. Tanıklar: KuT4
- (KB’de dünya ile karşıtlık içinde) ahiret yolu, dinî hayat: “bu erdi basutçı köni dinḳa kök” o, doğru dine yardımcı ve dayanaktı; “hava birle bolmaz bütün din işi” heva ile din işi tam olmaz; “yise dünya din yir” dünya(lık) yerse din(i) yer; “diniŋni aġır tut bu dünyaŋ uçuz” dinini değerli, dünyanı ucuz tut; “baḳa kördüm emdi dinim yigliki” şimdi bakıp dinimin yararını gördüm. Tanıklar: KB5
Bu maddenin anlamları farklı eserlerde tanıklanıyor. Anlam kayması listesi →
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): din — yalın hâliyle 39 kez
Yazım değişkeleri (edisyonlara göre; ses değerleri farklı olabilir):
- din 38 (KB, KuT, EÇS) · ḍin 1 (KuT)
Çekimli biçimler (18):
Bağlamlar
Bütün geçişler (69) →KuT Kur’an Tercümesi Rylands Nüshası
40 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Ku. T. 26/20b3 | … ımız eşitgil eşitmegüni taḳı küḍezgil bizni tolap tillerini taḳı taʿn ḳılu | din | içinde. eger kim anlar aysalar eşittimiz boyun sudumız eşitgil baḳġıl bizk … |
| Ku. T. 27/58b2 | 54 ey anlar kim bittiler kim kim yansa sizdin anıŋ | dinidin | munu keldrür taŋrı boḍnı sewer olarnı hem sewerler anı yumşaḳ köŋüllügler … |
| Ku. T. 29/24b1–3 | … ŋrı kim ıḍtı yalavaçını köni yol birle haḳ din birle belgürtmek üçün ḳamuġ | din | üze neçeme unamasa ortaḳ ḳatıġlılar |
| Ku. T. 35/30a3 | 14 ündeŋler taŋrını ḳatıġsız ḳılġanlar aŋar | dinni | neçe terslenseler kafirler |
| Ku. T. 36/45b2 | … çre ḳorḳutġuçı meger aydılar ol uluşluġları: biz buldımız atalarımıznı bir | din | üze biz olarnıŋ izleri tize yorıġlılar-miz |
KB Kutadgu Bilig
29 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| KB 54 | bu erdi basutçı köni | dinḳa | kök / şeri‘at yüzindin kiterdi eşük |
| KB 2436 | uluġ ḫacib artuḳ bütün çın kerek / bu çınlıḳ bile keḍ bütün | din | kerek |
| KB 3338 | baḳa kördüm emdi | dinim | yigliki / bu yirde köründi özüm yigliki |
| KB 3539 | yana dinḳa öçlüg bu dünya neŋi / yise dünya | din | yir baḳa kör munı |
| KB 5311 | bu | din | dalı dünya dalı ḳarşı ol / yaġuşmaz ikigün yolı yarşı ol |
Aynı gövdeden maddeler
“din” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).