Tanım
- Devlet adamı, yönetici; KB’de ilçi yazımıyla devlet işlerini yürüten bilgili kişi, çoğu kez hitap olarak: “biliglig uḳuşluġ bügü ilçi beg / ikigün ajunda bolur ornı yig” bilgili, akıllı, bilge devlet adamı bey iki dünyada da iyi yer tutar; “bügü ilçi begler muŋı tutġu yol” bilge devlet adamı beylerin tutacağı yol budur; “uḳuşluġ biliglig bügü ilçiler” akıllı, bilgili, bilge devlet adamları; “ölümke basıḳma aya ilçi ḳut” ey kutlu devlet adamı, ölüme yenilme; “ḳanı ol suḳ ilçi” nerede o açgözlü devlet adamı; “ilçi başı” devlet adamlarının başı (hitap); Budist metinlerde “ėlçi bilgeler” devlet adamları, yöneticiler: “birök ėlçi bilgeler körkin ḳurtulġu erser” eğer devlet adamları görünüşüyle kurtulacak (canlılar) varsa; “ḳunçuy terken tegitler elçi bilgeler” prensesler, hanımlar, prensler, devlet adamları. Tanıklar: KİP2Man2U2KB6
- Elçi, haberci (KB’de yalavaç ile): “yalawaç tidüküm bu ilçi turur / bu ilçi sözin aysa ölmez ḳalur” yalavaç dediğim bu elçidir; elçi sözünü söylerse ölmez, kalır. Tanıklar: KB
KB’deki ilçi, ilçiler, ilçisi biçimleri de bu maddede.
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): ėlçi — yalın hâliyle 300 kez
Yazım değişkeleri (edisyonlara göre; ses değerleri farklı olabilir):
- elçi 296 (EÇS, Man) · ėlçi 4 (U, KİP)
Çekimli biçimler (3):
Bağlamlar
Bütün geçişler (38) →KB Kutadgu Bilig
33 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| KB 427 | basutçı kerek erke yarıçılar / uḳuşluġ biliglig bügü | ilçiler | |
| KB 1992 | negü tir eşitgil ay | ilçi | başı / örüg keḍ köŋüllüg sınamış kişi |
| KB 3142 | negü tir eşitgil ay ilçi bügü / bügülep ḳılur | ilçi | künde ögü |
| KB 4078 | uluġluḳḳa tegse uḳuşsuz kişi / iḍisi başın yir ay | ilçi | başı |
| KB 5578 | ötemiş bolur sen ra‘iyyet ḫaḳı / sen ötrü ḫaḳıŋ ḳol ay | ilçi | aḳı |
U Uigurica I-IV
2 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| U II, T. II Y.18 - T. II Y.10- 11–12 | birök | ėlçi | bilgeler körkin ḳurtulġu erser ḫuanşı ım pusar ol tınlġlar-ḳa ėlçi bilgele … |
| U II, T. II Y.18 - T. II Y.10- 11–12 | birök ėlçi bilgeler körkin ḳurtulġu erser ḫuanşı ım pusar ol tınlġlar-ḳa | ėlçi | bilgeler körkin körtkürür noml--ayur ḳutġarur |
KİP Saddharmapuṇḍarīka Sūtra
2 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| KİP 129–130 | birök | ėlçi | bilgeler körkin körü ḳurtulġu tınlıġlar erser ḳuanşi im pusar ol tınlıġlar … |
| KİP 129–130 | … lgeler körkin körü ḳurtulġu tınlıġlar erser ḳuanşi im pusar ol tınlıġlarḳa | ėlçi | bilgeler körkin körtgürür nomlayur ḳutġarur |
Man Manichaica I-III
1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| T II D 173a2-456 | … latı k(a)m(a)g ėki [ançman ] dintarlar t(e)ŋriken kunçuy [te]rken tegitler | elçi | bilgeler … … … t(e)ŋrikenim bökün[ki] … [kü]nke aklatmış ayka [kut]l[ug yı … |