Tanım
- Haram, dinen yasak: “haram ḳıldımız olar üze arıġlar” onlara temiz şeyleri haram kıldık; “helal ḳılurlar anı bir yıl haram ḳılurlar anı bir yıl” onu bir yıl helal, bir yıl haram sayarlar; “halal hem haram aḍrar erse aça” helali haramı açıkça ayırırsa; “ḫalal yitti barça ḫaram üstedi” helal hep yitti, haram arttı; “baḫıl tirdi zėr sim haramdın üküş” cimri haramdan çok altın gümüş topladı; “ḳanı kim haramnı yiyürde haram tip yidi” hani haramı yerken ‘haram’ deyip yiyen. Tanıklar: KuT2KB2AH
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): haram — yalın hâliyle 28 kez
Yazım değişkeleri (edisyonlara göre; ses değerleri farklı olabilir):
- haram 21 (KuT, KB, AH, EÇS) · ḫaram 7 (KB)
- ḫaramıġ 3 (KB) · haramıġ 1 (KB)
- ḫaramḳa 3 (KB) · haramḳa 2 (KuT)
Çekimli biçimler (7):
Bağlamlar
Bütün geçişler (42) →KuT Kur’an Tercümesi Rylands Nüshası
21 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Ku. T. 27/47a3 | 160 Zulm birle anlardın kim cuhud boldılar | haram | ḳıldımız olar üze arıġlar helal ḳılındı olarḳa yüz ewürmekleri birle taŋrı … |
| Ku. T. 29/14a1 | 19 ḳıldıŋız mu hacilarḳa suw içürmekni mezgit-i | haramnı | abadan ḳılmaḳnı ol kişi teg mü bitse taŋrıḳa hem soŋ künke toḳuşsa taŋrı y … |
| Ku. T. 29/27a1 | … ay taŋrınıŋ kitabı içinde ol kün kim törütti kökler yerlerni andın tört ay | haram | ol ol din köni ol küç ḳılmaŋlar olar içinde özleriŋizke öldrüŋler ortaḳ ḳa … |
| Ku. T. 30/45b2 | … ay / tapmaġay erdimiz anda aḍın hiç nerseni biz ap yime atalarımız ap yime | haram | ḳıldımız nerseni. andaġuḳ ḳıldı anlarnı kim olarda öŋdin nėk bar mu yalawa … |
| Ku. T. 32/2a1–2 | 91 ... | haram | ḳıldı anı aŋar ol ḳamuġ nerse fermanlandım kim bolsam müslimlerdin |
KB Kutadgu Bilig
17 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| KB 2752 | halal hem | haram | aḍrar erse aça / yaraġlıġ yaraġsıznı bilse seçe |
| KB 3547 | halalḳa saḳış ol | haramla | ma ḳın / ḳalı şübhe erse yime keḍ saḳın |
| KB 5347 | ḫaramḳa | ḳatılma ay ilig saḳın / ḫaramḳa ḳararur köŋül bil yaḳan | |
| KB 6458 | ḫalal atı ḳaldı körüglisi yoḳ / | ḫaram | ḳarma boldı toḍuġlısı yoḳ |
| KB 6459 | ḳanı bu ḫaramıġ ḫaram tigüçi / | ḫaramıġ | ḳoḍup bir ḫalal yigüçi |
AH Atebetü’l-Hakâyık
4 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| AH 241–244 | baḫıl tirdi zėr sim | haramdın | üküş vėbal kötrü bardı özele söküş ülüş boldı malı kişiler ara baḫıl aldı … |
| AH 417–420 | … nmaz yıḍı halal yigli ḳanı körünmez boḍı halal kendü ḳayda bu kün ḳanı kim | haramnı | yiyürde haram tip yidi |
| AH 417–420 | … yigli ḳanı körünmez boḍı halal kendü ḳayda bu kün ḳanı kim haramnı yiyürde | haram | tip yidi |
| AH 425–428 | aya malḳa suḳ er yaḳin bil bu mal bu kün ḳaḍġu saḳınç yarın yük vėbal | haram | erse malıŋ ‘azab ol soŋı hisab ol ėgėr bolsa malıŋ halal |