Tanım
- Sert, kaba, katı: “irig sözke buşma” sert söze öfkelenme; “köni söz irig ol” doğru söz serttir; “eger bolsa sen irig irig köŋüllüg tarılġatılar seniŋ yöreŋdin” eğer sen kaba, katı yürekli olsaydın çevrenden dağılırlardı (KuT); “irig turġıl olar üze” onlara karşı sert ol (KuT); “irig sarsıg köŋüllüg erdiler” kaba, sert gönüllü idiler (Mait). Tanıklar: MaitKuT2KB2
- (-ka irig) bir işe sıkı sarılan, gayretli: “tapuġḳa irig bol bayatḳa tapın” hizmete gayretli ol, Tanrı’ya ibadet et; “tapuġḳa irig bolsa erte turup” erkenden kalkıp hizmete gayretli olursa; “tarıġçı tarıġḳa irig bolsunı” çiftçi ekinine gayretli olsun. Tanıklar: KB3
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): irig — yalın hâliyle 36 kez
Çekimli biçimler (2):
Bağlamlar
Bütün geçişler (39) →KB Kutadgu Bilig
30 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| KB 1329 | tapuġḳa | irig | bol bayatḳa tapın / yazuḳtın yıraḳ tur özüŋni saḳın |
| KB 2543 | irig | tapnurı kim baġırsaḳ sewe / tapınmaz ḳayusı yorıġlı yawa | |
| KB 3846 | ayur bu ḳadaşıŋ | irig | sözlemiş / aŋar torḳu ıḍtım tiken çiknemiş |
| KB 4303 | özüŋde uluġḳa tilin özneme / cevab ḳılġu yirde | irig | sözleme |
| KB 5774 | köni söz | irig | ol köŋülke açıġ / siŋürse anıŋ asġı birgey tatıġ |
KuT Kur’an Tercümesi Rylands Nüshası
6 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Ku. T. 25/22a3 | 159 yime yarlıḳamaḳlıḳ taŋrıdın yumşaḳlıḳ anlarḳa eger bolsa sen | irig | irig köŋüllüg tarılġatılar seniŋ yöreŋdin keçürgil olardın yarlıḳatu tileg … |
| Ku. T. 25/22a3 | 159 yime yarlıḳamaḳlıḳ taŋrıdın yumşaḳlıḳ anlarḳa eger bolsa sen irig | irig | köŋüllüg tarılġatılar seniŋ yöreŋdin keçürgil olardın yarlıḳatu tilegil ol … |
| Ku. T. 27/58b2 | … taŋrı boḍnı sewer olarnı hem sewerler anı yumşaḳ köŋüllügler müʾminler üze | irigler | kafirler üze cehd ḳılurlar taŋrı yolı içinde ḳorḳmazlar melamet ḳılıġlı me … |
| Ku. T. 29/52b3 | 73 ey yalavaç ḳatlanġıl kafirler birle hem iki yüzlügler birle | irig | turġıl olar üze olarnıŋ sıġınġusı tamuġ neme yawuz yanġu yer |
| Ku. T. 31/76a2 | … larḳa kim tandılar anı kim ḳıldılar her-ayine taturġay-miz olarḳa ol ḳatıġ | irig | ḳındın |
Mait Maitrisimit Nom Bitig (Hami)
3 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Mai.Tek.057b.02–05 | nizvanılıg igleri küçlüg küs(ünlüg) ? ... -keçi küniçi.. | irig | sarsıg köŋüllüg erdiler.. üç erdniniŋ edgüsi / / ... sizıḳ köŋül turġururl … |
| Mai.Tek.063.23–29 | yėme öŋre kisi ajunınt(a) tugmışta | irig | sarsıg ... ... tevlig kürlüg k / / - ... / / arka ... / / / ... ayı(g) … |
| Mai.Tek.082.36–40 | … ınıp tamuda- -kı vıdar atlıg tag seŋirle- -riŋe -ler anta et-öz- -leri ... | irig | taşlıg yagmur yaġar ... |
Aynı gövdeden maddeler
“irig” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).