Tanım
- (Ay için) eksilmek; azalmak, küçülmek, gerilemek: “tolun teg bu devlet yana irilür” bu talih dolunay gibi yine eksilir; “tolu erdi ayım irildi tolu” ayım dolunaydı, tamamen eksildi; “yana irlü kirdi bu tolmış ayı” dolmuş ayı yine eksilmeye girdi; “yana irlü türçir kiter körk meŋiz” yine eksilip kararır, güzelliği, rengi gider; “ḳamuġ tolġan irlür tükel eksiyür” (AH) dolan her şey eksilir, tamamı azalır; “irildi işim” işim geriledi; “yawuz bolġa atıŋ irilgey tolu” adın kötüye çıkar, dolgunluğun eksilir. Tanıklar: KB6AH
- İncinmek, kırılmak: “irig sözledim men sözüg ay ḳadaş / irilme serilme köŋül ḳılma baş” ey kardeş, sert konuştum; incinme, sabret, gönlünü yaralama. Tanıklar: KB
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): iril- — yalın hâliyle geçmiyor (fiil gövdesi)
Çekimli biçimler (7):
Bağlamlar
Bütün geçişler (13) →KB Kutadgu Bilig
12 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| KB 733 | tükel bolsa kör ay bu aġsa eḍiz / yana | irlü | türçir kiter körk meŋiz |
| KB 825 | künüg kör | irilmez | tolu oḳ turur / yaruḳluḳı bir teg talu oḳ turur |
| KB 1071 | tolu erdi ayım | irildi | tolu / talu erdi ḳılḳım barır bu talu |
| KB 2005 | uwutluġ kerek beg kişide talu / uwutluġ ḳılınçı | irilmez | tolu |
| KB 4718 | ḳanı ol kişide öḍürmiş talu / ḳoḳuz ḳaldı dünya | irildi | tolu |
AH Atebetü’l-Hakâyık
1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| AH 197–200 | … kün bar yarın yoḳ bu dünya neŋi meniŋ timişiŋ neŋ aḍınlar oŋı ḳamuġ tolġan | irlür | tükel eksiyür ḳamuġ abadannıŋ ḫarab ol soŋı |