İçeriğe geç
Tarihsel DerlemEski Türkçe · Karahanlı · Eski Anadolu · Osmanlı Türkçesi · 7.–17. yy.
Çukurova Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi logosu Çukurova Üniversitesi logosu
Sözcük profili

dünya

647
geçiş
239,8
milyonda
3
biçim
5
eserde
0
ekli biçim
biçim ailesi
Eserlere göre sıklık (milyonda) — eserler kronolojik sırada
Veriyi tablo olarak gör
EserGeçişMilyonda
Kur’an Tercümesi Rylands Nüshası15393,8
Kutadgu Bilig2192.976,9
Atebetü’l-Hakâyık31.087,7
Dede Korkut Kitabı351.078,9
Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi375153,2

Metin içindeki dağılım

Her çizgi bir geçiştir; soldan sağa metnin başından sonuna. Juilland D, sözcüğün metnin on parçasına ne kadar eşit yayıldığını ölçer (1 = tam eşit).

KuT D 0,73
KB D 0,75
AH D 0,00
DK D 0,69
EÇS D 0,81

Eserlere göre kullanım

Tüm anlam ayrışmaları →

Sözcüğün (yazım farkları birleştirilerek: dünyâ) her eserde ±3 sözcüklük pencerede birlikte geçtiği sözcükler. Ortadaki sütun iki eserin paylaştığı bağlamlardır; yanlardakiler yalnız o esere özgüdür. Benzerlik iki eserdeki bağlam profillerinin kosinüsüdür: 0'a yakın değer sözcüğün o eserlerde farklı anlam ya da işlevle kullanıldığını düşündürür.

Karşılaştırma için sözcüğün en az iki eserde 5 ya da daha çok geçmesi gerekir; şu an yalnız bir eserde bu sıklığa ulaşıyor.

Eşdizimlilik

Sözcüğün ±4 sözcüklük penceresinde en az 3 kez birlikte geçtiği sözcükler. logDice (Rychlý 2008) derlem boyutundan bağımsız ve kararlıdır; MI seyrek ama güçlü bağları, t-puanı sık ve güvenilir bağları öne çıkarır; G² birlikteliğin istatistiksel anlamlılığıdır (≥ 10,83 → p < 0,001). Konum profili sözcüğün solda mı sağda mı durduğunu gösterir.

EşdizimBirlikteToplamKonumlogDiceMItG²
ümmü459110,968,016,68437,5
terki278510,247,375,16231,9
âhiret20449,897,894,45189,8
yeni264269,634,994,94131,2
ümmi16449,577,573,98142,7
ḳaldı15669,436,893,84117,2
neŋi13239,318,203,59131,2
ölümlü1269,2310,033,46150,2
uçı12189,218,443,45127,3
gelimlü1169,119,903,31137,7
gidimlü1169,119,903,31137,7
sîmurgı9148,808,392,9994,4
dîn101138,755,533,0958,0
devlet122678,754,553,3253,2
kime9408,756,872,9770,1
aḫiret8168,638,032,8278,0
tiriglik101838,624,833,0548,2
yayıġ8288,607,222,8166,7
hazz102328,544,493,0243,6
aldı102418,534,443,0242,8
aḫır8698,525,922,7850,8
devleti124408,503,833,2241,7
tünek778,459,032,6487,6
kâfı7308,406,932,6255,1
ḳalır7458,376,342,6148,8
bütün81608,344,702,7237,2
mısırı7758,315,602,5941,3
böyledir7968,275,252,5837,8
fāni668,239,032,4475,1
arûsı6118,228,152,4459,9
‘uḳbi6138,227,912,4457,2
sultânı82438,204,102,6630,7
işi82448,204,102,6630,6
yise6368,176,442,4242,8
yanutı6468,156,092,4139,6
ecel6538,135,882,4137,8
keçer6628,125,662,4035,9
mısır’ın94538,073,372,7126,0
kör105968,043,132,8025,8
olarḳa83728,013,492,5824,3

Dağılımsal komşular deneysel

Yalnız derlemde en az 8 kez geçen biçimler için hesaplanır.

Örnek bağlamlar

Tümü (647) →
EÇS IV 292a … geçerse biz anlara çok küheylân-ı Rûm atları gönderirim ve dünyâ ve âhiret oğlum olsun. İnşâallah şâhdan ben ana Revân hânlı …
EÇS III 169b … re eyle zâlimin zulmünü mazlûmlar üzerinden, vücûd-ı zâlimi dünyâ sahîfesinden böyle hakk edüp şerî‘atdan taş koparanın başın …
KB 5694 kelü birdi dünya tiriglik barır / tiriglik tüker kör bu dünya ḳalır
DK V 11 dünya 'ālem delü dumruluŋ gözine ḳarangu oldı çaġırup delü dumrul …
EÇS I 7a … ir. Ve mihrâb önündeki külâhlıca âdem Hazret-i {Risâlet'in} dünyâ ve âhiret karındaşı Hazret-i Veys el-Karanî'dir. Ve câmi‘in …
DK XII 47 … ecel aldı yir gizledi fāni dünya kime ḳaldı gelimlü gidimlü dünya ṣon uçı ölümlü dünya el-'aḳibet uzun yaşuŋ uçı ölüm aḫırı a …
EÇS V 35b 'Yok bu sahîfe-i arzda dörd dünyâ bulunsa gerekdir. İşte bu dünyâ kademesine bu nerdübânda {kadem} basdım. Devr-i kıyâmete de …
EÇS I 82b … dâdında âbâdân etdikleri imâretleri ayân eder: Evvelâ ümm-i dünyâ Mısır'da Defterdâr İbrâhîm Paşa Kademü'n-nebî nâm teferrücg …
KB 4824 bu dünya işi bek tuzaḳçı turur / tuzaḳḳa ilinme sini berkitür
EÇS VIII 251a … lamayup ishâlden merhûm olunca hemân Eflâtûn-ı ilâhî terk-i dünyâ edüp ve hukemâ mezhebinden çıkup Hazr[et-i] (---) (---) dîn …