İçeriğe geç
Tarihsel DerlemEski Türkçe · Karahanlı · Eski Anadolu · Osmanlı Türkçesi · 7.–17. yy.
Çukurova Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi logosu Çukurova Üniversitesi logosu
Sözcük profili

atam

22
geçiş
8,2
milyonda
12.007.
sıklık sırası
186.866 biçim içinde
6
eserde
18
ekli biçim
biçim ailesi
Eserlere göre sıklık (milyonda) — eserler kronolojik sırada
Veriyi tablo olarak gör
EserGeçişMilyonda
Ongin Yazıtı14.048,6
Uigurica I-IV1158,4
Kur’an Tercümesi Rylands Nüshası9236,3
Kutadgu Bilig454,4
Dede Korkut Kitabı392,5
Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi41,6

Metin içindeki dağılım

Her çizgi bir geçiştir; soldan sağa metnin başından sonuna. Juilland D, sözcüğün metnin on parçasına ne kadar eşit yayıldığını ölçer (1 = tam eşit).

O —
U D 0,00
KuT D 0,52
KB D 0,33
DK D 0,49
EÇS D 0,45

Aynı sözcüğün çeviriyazı harfleri (ḳ/k, ġ/g, ḍ/d, ė/e, ŋ/n…) bakımından farklı yazılan biçimleri ve hangi eserde kullanıldıkları. Farkların önemli bir bölümü edisyonların çeviriyazı geleneğinden kaynaklanır; bir kısmı ise gerçek ses gelişimini yansıtır. Eş yazımlı farklı sözcükler de listeye girebilir.

BiçimOUKuTKBDKEÇSToplam
atam11943422
aṭam····5·5

Eserlere göre kullanım

Tüm anlam ayrışmaları →

Sözcüğün (yazım farkları birleştirilerek: atam) her eserde ±3 sözcüklük pencerede birlikte geçtiği sözcükler. Ortadaki sütun iki eserin paylaştığı bağlamlardır; yanlardakiler yalnız o esere özgüdür. Benzerlik iki eserdeki bağlam profillerinin kosinüsüdür: 0'a yakın değer sözcüğün o eserlerde farklı anlam ya da işlevle kullanıldığını düşündürür.

Karşılaştırma için sözcüğün en az iki eserde 5 ya da daha çok geçmesi gerekir; şu an yalnız bir eserde bu sıklığa ulaşıyor.

Eşdizimlilik

Sözcüğün ±4 sözcüklük penceresinde en az 3 kez birlikte geçtiği sözcükler. logDice (Rychlý 2008) derlem boyutundan bağımsız ve kararlıdır; MI seyrek ama güçlü bağları, t-puanı sık ve güvenilir bağları öne çıkarır; G² birlikteliğin istatistiksel anlamlılığıdır (≥ 10,83 → p < 0,001). Konum profili sözcüğün solda mı sağda mı durduğunu gösterir.

EşdizimBirlikteToplamKonumlogDiceMItG²
anam32111,1611,101,7340,7
bütünlükin42708,817,831,9935,6

Dağılımsal komşular deneysel

Benzer bağlamlarda geçen sözcükler (±3 pencere, PPMI vektörleri, kosinüs). Anlamca değil, kullanımca yakınlık gösterir.

“atam” ile başlayan ekli biçimler — Eski Türkçenin eklemeli yapısı. Yalnız biçimsel başlangıca bakılır; farklı kökler de girebilir.

Örnek bağlamlar

Tümü (22) →
KB 1555 atam canı boldı iligke yuluġ / yuluġ ḳılsu teŋri saŋa bu ḳuluġ
DK IV 51 ḫan babamuŋ güyegüsi ḳadun anamuŋ sevgüsi atam anam virdügi göz açuban gördügüm köŋül virüp sevdügüm big y …
KuT T. 32/16b3 … keldi aŋa ikide biri yorıyur uwtanmaḳ üze aydı: bütünlükin atam ündeyür sėni yanut bėrmek üçün saŋa anıŋ yanutı kim içürdüŋ …
U II, T. II, Y., 48-68–71 … du vapsi sali beg ḳutıŋa ėl oŋurt ḳarçuḳı-ġa ḫutluġ üzük-ke atam bai epe çaŋşi-ḳa anam köset-ke bu buyan edgü ḳılınç küçinte …
KuT T. 30/10b1–2 93 eletiŋler bu köŋlekimni kemşiŋ anı atam yüzi üze kelgey körgen keldürüŋler maŋa boḍnuŋuz birle ḳamu …
KB 1185 ayur ay atam bir sözüm bar saŋa / anı aytayın men ayu bir maŋa
EÇS IV 264b–265a … Beğ anları çevirüp çoğunun atları kalup Bitlîs deresine cân atam derken anları da kayd ü bend edüp çıt-a-çıt tüfengleşerek p …
O 4 … bġu in(i)si Bilge Işbara Tamġan Tarḳan Yamaġlıġ [ ėl] ėtmiş atam…..
EÇS X Y442b atam bikil la şerivem
KB 1243 atam erdiŋ artuḳ baġırsaḳ aḳı / seniŋde baġırsaḳ törütgen taḳı