İçeriğe geç
Tarihsel DerlemEski Türkçe · Karahanlı · Eski Anadolu · Osmanlı Türkçesi · 7.–17. yy.
Çukurova Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi logosu Çukurova Üniversitesi logosu
Sözcük profili

aydı

475
geçiş
176,0
milyonda
680.
sıklık sırası
186.866 biçim içinde
6
eserde
26
ekli biçim
biçim ailesi
Eserlere göre sıklık (milyonda) — eserler kronolojik sırada
Veriyi tablo olarak gör
EserGeçişMilyonda
Tunyukuk Yazıtı1820,3
Kur’an Tercümesi Rylands Nüshası1824.777,8
Kutadgu Bilig2863.887,7
DLT’deki Türkçe parçalar2689,4
Dede Korkut Kitabı261,7
Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi20,8

Metin içindeki dağılım

Her çizgi bir geçiştir; soldan sağa metnin başından sonuna. Juilland D, sözcüğün metnin on parçasına ne kadar eşit yayıldığını ölçer (1 = tam eşit).

T —
KuT D 0,80
KB D 0,81
DLT D 0,33
DK D 0,33
EÇS D 0,00

Aynı sözcüğün çeviriyazı harfleri (ḳ/k, ġ/g, ḍ/d, ė/e, ŋ/n…) bakımından farklı yazılan biçimleri ve hangi eserde kullanıldıkları. Farkların önemli bir bölümü edisyonların çeviriyazı geleneğinden kaynaklanır; bir kısmı ise gerçek ses gelişimini yansıtır. Eş yazımlı farklı sözcükler de listeye girebilir.

BiçimTKuTKBDLTDKEÇSToplam
aydı1182286222475
ayḍı··1···1

Eserlere göre kullanım

Tüm anlam ayrışmaları →

Sözcüğün (yazım farkları birleştirilerek: aydı) her eserde ±3 sözcüklük pencerede birlikte geçtiği sözcükler. Ortadaki sütun iki eserin paylaştığı bağlamlardır; yanlardakiler yalnız o esere özgüdür. Benzerlik iki eserdeki bağlam profillerinin kosinüsüdür: 0'a yakın değer sözcüğün o eserlerde farklı anlam ya da işlevle kullanıldığını düşündürür.

Karşılaştırma için sözcüğün en az iki eserde 5 ya da daha çok geçmesi gerekir; şu an yalnız bir eserde bu sıklığa ulaşıyor.

Eşdizimlilik

Sözcüğün ±4 sözcüklük penceresinde en az 3 kez birlikte geçtiği sözcükler. logDice (Rychlý 2008) derlem boyutundan bağımsız ve kararlıdır; MI seyrek ama güçlü bağları, t-puanı sık ve güvenilir bağları öne çıkarır; G² birlikteliğin istatistiksel anlamlılığıdır (≥ 10,83 → p < 0,001). Konum profili sözcüğün solda mı sağda mı durduğunu gösterir.

EşdizimBirlikteToplamKonumlogDiceMItG²
ilig17360412,367,6713,091.557,3
yanut8720812,038,219,30861,9
birdi8622611,978,089,24831,3
ögdülmiş7821511,858,018,80744,5
iligke6215711,658,137,85604,7
ögdülmişke559811,628,647,40588,7
toldı5015611,347,837,04461,8
cevabı4316511,107,536,52376,1
toldıḳa314310,949,005,56356,4
oḍġurmış308410,787,995,46284,8
uḳtum252810,679,314,99309,4
su’ali254210,638,724,99271,8
oḍġurmışḳa223910,458,654,68235,6
söz4251810,445,856,37261,8
iḍim229510,307,364,66186,4
eşittim192710,288,964,35216,8
meŋzetü184610,148,124,23174,9
ḳutı16699,917,363,98135,6
musa15579,857,553,85131,4
su‘ali13329,718,173,59127,6
sözüŋ13969,546,593,5794,8
ançada121009,426,413,4284,5
boḍnıḳa9189,228,472,9993,3
nė10849,206,403,1270,2
ḳadaş10919,186,293,1268,5
mü111719,125,513,2463,3
sözin9939,026,102,9659,3
fir‘avn91158,975,802,9555,4
şa’ir668,689,472,4578,8
ögdülmişe6268,627,362,4350,8
ḫacib6298,617,202,4349,3
siziŋ71308,575,262,5837,8
iḍiŋ6448,576,602,4243,9
sözi71418,545,142,5736,6
beg82518,504,502,7034,9
taŋrı159098,473,553,5446,7
bütünlükin82708,464,402,6933,7
kör115968,393,713,0636,5
barġıl5158,397,892,2346,6
işke61208,375,152,3831,5

Dağılımsal komşular deneysel

Benzer bağlamlarda geçen sözcükler (±3 pencere, PPMI vektörleri, kosinüs). Anlamca değil, kullanımca yakınlık gösterir.

“aydı” ile başlayan ekli biçimler — Eski Türkçenin eklemeli yapısı. Yalnız biçimsel başlangıca bakılır; farklı kökler de girebilir.

Örnek bağlamlar

Tümü (475) →
KB 1107 İLİG CEVABI AY TOLDIḲA / / ilig aydı ay toldı iwme serin / ig ol bu yazuḳlarḳa yulġı yarın
KuT T. 30/26b2–3 54 aydı: sewünçi mü bėrür siz maŋa anıŋ üze kim tegdi maŋa uluġluḳ …
KB 3367 ÖGDÜLMİŞ CEVABI OḌĠURMIŞḲA / / yanut birdi ögdülmiş aydı sözüŋ / eşittim eşit sen ewürme yüzüŋ
KB 981 İLİG SU'ALİ AY TOLDIḲA / / ilig aydı uḳtum sözüŋ barça çın / ayıtġu sözüm bar taḳı bir aḍın
KB 702 AY TOLDI CEVABI İLİGKE / / bu ay toldı aydı maŋa berk kişen / bu bir ḳaç neŋ ol kör bireyin nişan
KuT T. 28/22b3 144 aydı: ey musa men üḍürdüm sėni boḍun üze meniŋ yarlıġlarım birle …
KB 5894 ÖGDÜLMİŞ CEVABI İLİGKE / / yanut birdi ögdülmiş aydı ilig / erejlensü ilke yetürsü bilig
KB 2876 arıġsız cefalıġ ḳılınçı otun / ḳalı aydı erser ḳıyar sözini
KB 1208 AY TOLDI CEVABI ÖGDÜLMİŞKE / / bu ay toldı aydı ay oġlum eşit / mini kör usanma yarınlıḳ iş it
KB 1195 AY TOLDI CEVABI ÖGDÜLMİŞKE / / yanut birdi ay toldı aydı oġul / eşitgil sözümni bu iştin töŋül