İçeriğe geç
Tarihsel DerlemEski Türkçe · Karahanlı · Eski Anadolu · Osmanlı Türkçesi · 7.–17. yy.
Çukurova Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi logosu Çukurova Üniversitesi logosu
Sözcük profili

ili

39
geçiş
14,5
milyonda
7.543.
sıklık sırası
186.866 biçim içinde
5
eserde
83
ekli biçim
biçim ailesi
Eserlere göre sıklık (milyonda) — eserler kronolojik sırada
Veriyi tablo olarak gör
EserGeçişMilyonda
Şine Usu Yazıtı1841,0
Irk Bitig1771,0
Kutadgu Bilig27367,0
Dede Korkut Kitabı130,8
Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi93,7

Metin içindeki dağılım

Her çizgi bir geçiştir; soldan sağa metnin başından sonuna. Juilland D, sözcüğün metnin on parçasına ne kadar eşit yayıldığını ölçer (1 = tam eşit).

ŞU —
IB D 0,00
KB D 0,68
DK D 0,00
EÇS D 0,33

Aynı sözcüğün çeviriyazı harfleri (ḳ/k, ġ/g, ḍ/d, ė/e, ŋ/n…) bakımından farklı yazılan biçimleri ve hangi eserde kullanıldıkları. Farkların önemli bir bölümü edisyonların çeviriyazı geleneğinden kaynaklanır; bir kısmı ise gerçek ses gelişimini yansıtır. Eş yazımlı farklı sözcükler de listeye girebilir.

BiçimŞUIBKBDKEÇSToplam
ili11271939
ılı····44

Eserlere göre kullanım

Tüm anlam ayrışmaları →

Sözcüğün (yazım farkları birleştirilerek: ili) her eserde ±3 sözcüklük pencerede birlikte geçtiği sözcükler. Ortadaki sütun iki eserin paylaştığı bağlamlardır; yanlardakiler yalnız o esere özgüdür. Benzerlik iki eserdeki bağlam profillerinin kosinüsüdür: 0'a yakın değer sözcüğün o eserlerde farklı anlam ya da işlevle kullanıldığını düşündürür.

Karşılaştırma için sözcüğün en az iki eserde 5 ya da daha çok geçmesi gerekir; şu an yalnız bir eserde bu sıklığa ulaşıyor.

Eşdizimlilik

Sözcüğün ±4 sözcüklük penceresinde en az 3 kez birlikte geçtiği sözcükler. logDice (Rychlý 2008) derlem boyutundan bağımsız ve kararlıdır; MI seyrek ama güçlü bağları, t-puanı sık ve güvenilir bağları öne çıkarır; G² birlikteliğin istatistiksel anlamlılığıdır (≥ 10,83 → p < 0,001). Konum profili sözcüğün solda mı sağda mı durduğunu gösterir.

EşdizimBirlikteToplamKonumlogDiceMItG²
itildi51311,6211,702,2473,4
tüzüldi4711,4812,272,0063,0
du’a41111,3611,622,0058,2
boḍnı65311,069,942,4571,5
inçke32410,6110,081,7336,3
kişide34810,149,081,7332,0
tegdi3719,808,511,7329,6
boḍun51799,557,922,2345,1
törü31598,967,351,7224,7
hem109058,446,583,1371,8
vilâyeti91.1787,926,052,9558,0
gâret34777,575,771,7018,1
ilig36047,265,421,6916,7
er36977,065,221,6915,9
u317.4342,490,570,570,4

Dağılımsal komşular deneysel

Benzer bağlamlarda geçen sözcükler (±3 pencere, PPMI vektörleri, kosinüs). Anlamca değil, kullanımca yakınlık gösterir.

“ili” ile başlayan ekli biçimler — Eski Türkçenin eklemeli yapısı. Yalnız biçimsel başlangıca bakılır; farklı kökler de girebilir.

Örnek bağlamlar

Tümü (39) →
EÇS IV 260b–261a … na zerre kadar te’sîr etmeyüp bu kadar fitne vü fesâd edüp, ili vilâyeti gâret edüp sulha muğâyir nâ-şer‘î dest-dırâzlıklar …
KB 2137 ot ıḍtı boḍunḳa buzuldı ili / yıḳıldı siziksiz bu beglik ulı
EÇS III 173b–174a … zî edüp ehl [ü] ıyâl-ı re‘âya vü berâyâ pâymâl-i rimâl olup ili vilâyeti anlar harâb u yebâb ederlerken bir vezîrin mühre m …
KB 1041 itildi ili hem tüzüldi törü / ilig devleti boldı künde örü
KB 1925 itilse ili hem bayusa boḍun / atı eḍgü bolsa ol erter öḍün
EÇS III 182b–183a … ile şehri harâb mı edersin deyü top urup kal‘aya uğratmayup ili vilâyeti harâb edersin deyü eyâleti zabt etdirmeyüp kodılar …
KB 2240 tilekçe tükel bolġa ilig işi / itilgey ili hem bayuġay kişi
KB 2724 neçe me beg erse ḳul ol umduçı / kişide ili umduçı ol tuçı
KB 3032 er at bolsa begler ili eksümez / er at bolmasa beg ilin kiç yimez
KB 2262 bayur ötrü boḍnı hem itlür ili / ḫazine köpeḍür ḳutaḍur yılı