İçeriğe geç
Tarihsel DerlemEski Türkçe · Karahanlı · Eski Anadolu · Osmanlı Türkçesi · 7.–17. yy.
Çukurova Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi logosu Çukurova Üniversitesi logosu
Sözcük profili

ilin

26
geçiş
9,6
milyonda
10.534.
sıklık sırası
186.866 biçim içinde
5
eserde
22
ekli biçim
biçim ailesi
Eserlere göre sıklık (milyonda) — eserler kronolojik sırada
Veriyi tablo olarak gör
EserGeçişMilyonda
Uigurische Sukhāvatīvyūha-Fragmente (Zieme)12.369,7
Kutadgu Bilig17231,1
DLT’deki Türkçe parçalar2689,4
Dede Korkut Kitabı392,5
Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi31,2

Metin içindeki dağılım

Her çizgi bir geçiştir; soldan sağa metnin başından sonuna. Juilland D, sözcüğün metnin on parçasına ne kadar eşit yayıldığını ölçer (1 = tam eşit).

Sukh —
KB D 0,62
DLT D 0,33
DK D 0,29
EÇS D 0,29

Aynı sözcüğün çeviriyazı harfleri (ḳ/k, ġ/g, ḍ/d, ė/e, ŋ/n…) bakımından farklı yazılan biçimleri ve hangi eserde kullanıldıkları. Farkların önemli bir bölümü edisyonların çeviriyazı geleneğinden kaynaklanır; bir kısmı ise gerçek ses gelişimini yansıtır. Eş yazımlı farklı sözcükler de listeye girebilir.

BiçimSukhKBDLTDKEÇSToplam
ilin11723326
iliŋ·3···3

Eserlere göre kullanım

Tüm anlam ayrışmaları →

Sözcüğün (yazım farkları birleştirilerek: ilin) her eserde ±3 sözcüklük pencerede birlikte geçtiği sözcükler. Ortadaki sütun iki eserin paylaştığı bağlamlardır; yanlardakiler yalnız o esere özgüdür. Benzerlik iki eserdeki bağlam profillerinin kosinüsüdür: 0'a yakın değer sözcüğün o eserlerde farklı anlam ya da işlevle kullanıldığını düşündürür.

Karşılaştırma için sözcüğün en az iki eserde 5 ya da daha çok geçmesi gerekir; şu an yalnız bir eserde bu sıklığa ulaşıyor.

Eşdizimlilik

Sözcüğün ±4 sözcüklük penceresinde en az 3 kez birlikte geçtiği sözcükler. logDice (Rychlý 2008) derlem boyutundan bağımsız ve kararlıdır; MI seyrek ama güçlü bağları, t-puanı sık ve güvenilir bağları öne çıkarır; G² birlikteliğin istatistiksel anlamlılığıdır (≥ 10,83 → p < 0,001). Konum profili sözcüğün solda mı sağda mı durduğunu gösterir.

EşdizimBirlikteToplamKonumlogDiceMItG²
itti41511,6411,762,0058,4
vilâyetin31589,067,941,7327,2
beg42518,897,691,9934,8
nehb33617,996,751,7222,2
gâret34777,616,351,7120,5

Dağılımsal komşular deneysel

Benzer bağlamlarda geçen sözcükler (±3 pencere, PPMI vektörleri, kosinüs). Anlamca değil, kullanımca yakınlık gösterir.

“ilin” ile başlayan ekli biçimler — Eski Türkçenin eklemeli yapısı. Yalnız biçimsel başlangıca bakılır; farklı kökler de girebilir.

Örnek bağlamlar

Tümü (26) →
DK IX 64 … ḳalan kāfirler bilüp meydanı ṣalup ḳaçdı aḳınçılar kāfirüŋ ilin günin urup ḳızın gelinin esir itdiler oġlan babasına muştuç …
KB 2016 ḳayu beg saḳ erse ilin bekledi / yaġı boynı yençti üze örkledi
KB 1781 uḳuşluġḳa tegse aḍın begliki / ilin inçke tegrür bu bir sözke büt
DLT I, 219 Keldi berü arturu / Birdi ilin ertürü / Munda ḳalıp olturu / Bükri bolup ün büter
KB 449 ilin itti tüzdi bayudı boḍun / böri ḳoy bile suwladı ol öḍün
KB 1773 sewigli telim boldı sewmez yaġı / ilin ḳoḍtı ḳaçtı süzüldi toġı
KB 2017 ḳayu beg törü birse ilde köni / ilin itti ḳoḍtı yarutı küni
EÇS IV 261a … kadar mâl [u] menâl hasâre etdiğin mukâbelesinde senin dahi ilin vilâyetin nehb ü gâret olup hemîn cümle erzâkın gâret olup …
EÇS II 292b–293a … muğâyir iş işlemeği revâ görmeyüp Şuşik Beği Mustafa Beğin ilin vilâyetin nehb ü gâret edüp kal‘asın âhir beğe ihsân etdük …
KB 1888 keçürdi yıl ay kün bu arzu üze / ilin itti eḍgü törüsin tüze