İçeriğe geç
Tarihsel DerlemEski Türkçe · Karahanlı · Eski Anadolu · Osmanlı Türkçesi · 7.–17. yy.
Çukurova Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi logosu Çukurova Üniversitesi logosu
Sözcük profili

yar

16
geçiş
5,9
milyonda
15.350.
sıklık sırası
186.866 biçim içinde
6
eserde
500
ekli biçim
biçim ailesi
Eserlere göre sıklık (milyonda) — eserler kronolojik sırada
Veriyi tablo olarak gör
EserGeçişMilyonda
Şine Usu Yazıtı1841,0
Saddharmapuṇḍarīka Sūtra1561,8
Uigurica I-IV3475,3
St. Petersburg'taki Uygurca metinler (Shogaito)198,2
Dede Korkut Kitabı130,8
Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi93,7

Metin içindeki dağılım

Her çizgi bir geçiştir; soldan sağa metnin başından sonuna. Juilland D, sözcüğün metnin on parçasına ne kadar eşit yayıldığını ölçer (1 = tam eşit).

ŞU —
KİP D 0,00
U D 0,29
ShoR D 0,00
DK D 0,00
EÇS D 0,65

Aynı sözcüğün çeviriyazı harfleri (ḳ/k, ġ/g, ḍ/d, ė/e, ŋ/n…) bakımından farklı yazılan biçimleri ve hangi eserde kullanıldıkları. Farkların önemli bir bölümü edisyonların çeviriyazı geleneğinden kaynaklanır; bir kısmı ise gerçek ses gelişimini yansıtır. Eş yazımlı farklı sözcükler de listeye girebilir.

BiçimŞUKİPUShoRDKEÇSToplam
yâr·····4242
yar11311916

Eserlere göre kullanım

Tüm anlam ayrışmaları →

Sözcüğün (yazım farkları birleştirilerek: yar) her eserde ±3 sözcüklük pencerede birlikte geçtiği sözcükler. Ortadaki sütun iki eserin paylaştığı bağlamlardır; yanlardakiler yalnız o esere özgüdür. Benzerlik iki eserdeki bağlam profillerinin kosinüsüdür: 0'a yakın değer sözcüğün o eserlerde farklı anlam ya da işlevle kullanıldığını düşündürür.

Karşılaştırma için sözcüğün en az iki eserde 5 ya da daha çok geçmesi gerekir; şu an yalnız bir eserde bu sıklığa ulaşıyor.

Eşdizimlilik

Sözcüğün ±4 sözcüklük penceresinde en az 3 kez birlikte geçtiği sözcükler. logDice (Rychlý 2008) derlem boyutundan bağımsız ve kararlıdır; MI seyrek ama güçlü bağları, t-puanı sık ve güvenilir bağları öne çıkarır; G² birlikteliğin istatistiksel anlamlılığıdır (≥ 10,83 → p < 0,001). Konum profili sözcüğün solda mı sağda mı durduğunu gösterir.

EşdizimBirlikteToplamKonumlogDiceMItG²
sül3312,3414,361,7359,8
aslıġlar126212,3011,993,46179,2
lisip3412,2613,951,7355,3

Dağılımsal komşular deneysel

Yalnız derlemde en az 8 kez geçen biçimler için hesaplanır.

“yar” ile başlayan ekli biçimler — Eski Türkçenin eklemeli yapısı. Yalnız biçimsel başlangıca bakılır; farklı kökler de girebilir.

Örnek bağlamlar

Tümü (16) →
U II, T. III, M. 182-30 … . yėriŋ as-lıġ-lar .. aḳıġ as-lıġ-lar .. sül as-lıġ--lar .. yar as-lıġ-lar . lisip as-lıġ-lar ⟨…⟩ yėŋ as-lıġ-lar .. ḳusuġ a …
KİP 8 inçe (tėp yar) lıḳadı
EÇS VI 18a … nci pâdişâhı Sultân Korkud ola. Ol asırda Erdel kralı Redey Yar ola. Bunların zamânında Osmânlı gelüp bu sarâyı yere berâbe …
EÇS X Y371b Ve şehri Nîl'den ba‘îd bir mürtefi‘ yar ve bayır üzre vâki‘ olmuş ol kadar ma‘mûr [u] âbâdân değil …
EÇS VIII 289b … içlerinde birer yar altlarına sokup her şühedânın üstlerine yar toprakları yığup cümle esbâblarıyla defn edüp giderler. Asl …
ShoR 3.2.1.R /7–8 [bir yégirminç] édiz taġ : édiz sögüt teriŋ yar yartudın tüşüp [ölme]gey :
EÇS VIII 288a … bir parça sağ yeri kalmayup âhır-ı kâr top ermez bir kayalı yar altında bir gayri otak-ı nüh-tâk kurup sâhib-i devlete bir …
EÇS V 74a Dutsak Alî Paşa eydir: "Bire kardaşlar, yar yıkıldığı gün tozar. Hele Allâh verse biz anları şu meşvere …
ŞU K 8 ertim ḳara ḳum aşmış kögürde kömür tagda yar ügüzde üç tuglıg türük bodun (...)
U II, T. III, M. 182-9–27 … ⟩ yėriŋ as-lıġ-lar .. aḳıġ as-lıġ-lar ⟨…⟩ sül as-lıġ-lar .. yar as-lıġ-lar lisip as-lıġ-lar .. yėŋ as-lıġ-lar .. ḫusuġ as-- …