Tanım
- Dost, arkadaş, yakın; “dost tut-” dost edinmek: “ḳılġıl bizke seniŋ üsküŋde dost” katından bize bir dost ver; “kim kim dost tutsa olarnı sizdin ol olardın ol” sizden kim onları dost edinirse o onlardandır; “dostlar ol kün amarıları amarıḳa düşmanlar meger saḳnuḳlar” o gün dostlar birbirine düşmandır, ancak sakınanlar hariç; “bir ök erse duşman miŋ ol yaslıḳı / miŋin dostuŋ erse bir ol azlıḳı” düşman bir de olsa zararı bin(dir); dostun bin de olsa (yine) azdır; “miŋer dostta biri bulunmaz köni” biner dosttan biri doğru çıkmaz. Tanıklar: KuTKBAH
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): dost — yalın hâliyle 64 kez
Çekimli biçimler (12):
Bağlamlar
Bütün geçişler (48) →KuT Kur’an Tercümesi Rylands Nüshası
48 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Ku. T. 26/43a1 | … çıḳarġıl bizni bu uluşdın küç ḳılıġlı anıŋ boḍnı ḳılġıl bizke seniŋüsküŋde | dost | ḳılġıl bizke seniŋ üsküŋde yariçi |
| Ku. T. 26/44a1 | … de anlar kim tandılar toḳşurlar taŋrıda aḍınkı yol içinde toḳşuŋlar yekler | dostlar | birle bütünlükin yek alı erür küçsüz |
| Ku. T. 26/54b1 | … sizler neteg kim tandılar bolsa sizler beraber teŋ yime tutmaŋlar olardın | dostlar | ançaḳa tegi kesilmeginçe taŋrı yolı içinde eger yüz ewürseler tutuŋ olarnı … |
| Ku. T. 26/54b1 | … uŋ olarnı öldürüŋ olarnı az vaḳtda bulsa siz olarnı yime tutmaŋlar olardın | dost | hem yariçi |
| Ku. T. 26/80b3 | … fermanlaġay men oḳ olarḳa aḍnatġalar taŋrı törütmişini kim kim tutsa yekni | dost | taŋrıda aḍın çın-oḳ ziyan ḳıldı ziyan ḳılmaḳ belgülüg |
| Ku. T. 26/84a3 | … l eḍgü işlig erür taḳı uḍar ibrahim diniḳa köni taḳı tuttı taŋrı ibrahimni | dost | |
| Ku. T. 26/94b1 | 139 anlar kim tutarlar kafirlerni | dostlar | müʾminlerde aḍın tileyürler mü olar üskinde ʿizzetni bütünlükin ʿizzet ol … |
| Ku. T. 26/98a2 | 144 ey anlar kim bittiler tutmaŋlar kafirlerni | dostlar | müᵓminlerde aḍın — tileyür mü siz kim ḳılsa sizler taŋrıḳa siziŋüze hüccet … |
| Ku. T. 27/13a1 | … uḳ ḳıldılar ḳınayur olarnı açıtġan ḳının hem bulmazlar olarḳa taŋrıda aḍın | dost | ap yariçi |
| Ku. T. 27/31b1 | 18 aydı cuhudlar hem tersalar: biz taŋrınıŋ oġlanları-miz hem | dostları-miz | . ayġıl: nelük ḳınar sizni yazuḳlarıŋız birle kendü sizler ademi siz andın … |
| Ku. T. 27/56a3 | … tiler tutmaŋlar cuhudlarnı hem tersalarnı dostlar olarnıŋ amarısı amarınıŋ | dostı | kim kim dost tutsa olarnı sizdin ol olardın ol taŋrı köndürmez zalim boḍun … |
| Ku. T. 27/56a3 | … r cuhudlarnı hem tersalarnı dostlar olarnıŋ amarısı amarınıŋ dostı kim kim | dost | tutsa olarnı sizdin ol olardın ol taŋrı köndürmez zalim boḍunlarnı |
| Ku. T. 27/58b2 | 55 bütünlükin siziŋ | dostuŋuz | taŋrı hem yalavaçı .. |
| Ku. T. 28/60a7 | 196 bütünlükin meniŋ erkligim | dostum | taŋrı ol kim ıḍtı bitigni ol dost tutar eḍgülerni |
| Ku. T. 28/60a7 | 196 bütünlükin meniŋ erkligim dostum taŋrı ol kim ıḍtı bitigni ol | dost | tutar eḍgülerni |
| Ku. T. 28/82a3 | … üz ewrerler / yıġarlar aġırlıġ mezgitdin ermezler anıŋ dostları ermez anıŋ | dostları | meger saḳnuḳlar ançası bar üküşleri bilmezler |
| Ku. T. 29/11b2 | … n tutmadılar taŋrıda aḍın resuli yaʿni yalavaçıda aḍın müʾminlerde aḍın iç | dost | ol taŋrı bilgen ol anı kim ḳılsa sizler |
| Ku. T. 29/16b1 | 23 ey anlar kim bittiler tutmaŋ atalarıŋıznı ḳarındaşlarıŋıznı | dostlar | eger sewseler küfrni iman üze kim kim dost tutsa olarnı sizdin bu ögür ola … |
| Ku. T. 29/16b1 | … alarıŋıznı ḳarındaşlarıŋıznı dostlar eger sewseler küfrni iman üze kim kim | dost | tutsa olarnı sizdin bu ögür olar zalimler |
| Ku. T. 29/51a1 | 71 müʾminler müʾmin uraġutlar amarıları amarınıŋ | dostları | fermanlayurlar eḍgülükni yıġarlar yawuz işdin aḍaḳın ḳılurlar namaznı bėrü … |
| Ku. T. 30/60b2 | … -oḳ ıḍtımız ögürler tapa sėnde öŋdin bezedi olarḳa yek işlerini ol olarnıŋ | dostı | ol bu kün anlarḳa ol aġrıtġan ḳın |
| Ku. T. 31/17b3 | … men ḳorḳar-men kim tegse saŋa ḳın üküş rahmetlig taŋrıdın bolur sen yekke | dost | |
| Ku. T. 33/23b3 | 65 Cavidaneler anıŋ içre [ulaşu] bulmazlar | dost | ap yariçi |
| Ku. T. 34/77b2 | 3 bilgil taŋrıḳa din ḳatıḳsız anlar kim tuttılar anda aḍın | dostlar | ayurlar: tapmaz-miz olarḳa meger yaġutġalar bizni taŋrıḳa yawuḳluḳ. ol taŋ … |
| Ku. T. 36/3a1–2 | 6 | dostlar | taŋrı küḍezgen olar üze ermez sen olar üze erklig |
| Ku. T. 36/5a2 | 9 azu tuttılar mu anda aḍın | dostlar | taŋrı ol dost ol tirgüzer ölüglerni ḳamuġ neŋ üze küçlüg uġan ol |
| Ku. T. 36/5a2 | 9 azu tuttılar mu anda aḍın dostlar taŋrı ol | dost | ol tirgüzer ölüglerni ḳamuġ neŋ üze küçlüg uġan ol |
| Ku. T. 36/21a3 | … ol turur kim indrür yaġmurnı nevmiḍ bolmışlarında kiḍin yazar rahmetini ol | dost | ögdülmiş |
| Ku. T. 36/23a1–3 | 31 ermez siz yanıġlılar yer içinde yoḳ sizke taŋrıda aḍın hiç | dost | ap yariçi |
| Ku. T. 36/28b3 | 44 kimni azıtsa taŋrı yoḳ aŋar hiç | dost | anda kiḍin körgey sen zalimlerni ḳaçan körseler ḳınnı ayġalar: bar yandurġ … |
| Ku. T. 36/65b2–3 | 67 | Dostlar | ol kün amarıları amarıḳa düşmanlar meger saḳnuḳlar |
| Ku. T. 36/92b2 | … ḳılmaz olardın ol kim ḳazġandılar nerse ap ma ol kim tuttılar taŋrıda aḍın | dostlar | olarḳa turur uluġ ḳın |
| Ku. T. 36/98a1 | … hiç yıġmaslar sėndin taŋrıdın nerse bütünlükin zalimler amarıları amarınıŋ | dostları | taŋrı saḳnuḳlarnıŋ dostı turur |
| Ku. T. 36/98a1 | … n nerse bütünlükin zalimler amarıları amarınıŋ dostları taŋrı saḳnuḳlarnıŋ | dostı | turur |
| 46 | 32 ⟨…⟩ ermez ʿaciz ḳılıġlı yer içinde yoḳ aŋar anda aḍın | dostlar | bu ögür yolsuzluḳ içinde belgülüg |
| Ku. T. 37/9b3 | 11 ol ol taŋrı anlarnıŋ dostı taptılar kafirlerḳa | dost | ermez olarḳa |
| Ku. T. 37/41b3 | … şsalar siziŋ birle anlar kim tandılar ewürgeyler arḳalarını yana bulmazlar | dost | ap yariçi |
| Ku. T. 38/14b1 | 22 bulmaz sen bir ögürni kim tapḳalar taŋrıḳa hem soŋ künke | dost | tutarlar kim ḫilaf ḳılsa taŋrıḳa yime yalavaçıŋa neçeme bolsalar ataları e … |
| Ku. T. 38/33a2 | 1 ey anlar kim taptılar tutmaŋlar meniŋ yaġımnı yime siziŋ yaġıŋıznı | dostlar | kemşür sizler olar birle dostluḳnı çın-oḳ tandılar aŋar kim keldi sizke çı … |
| Ku. T. 38/39a1–3 | 13 ey anlar kim taptılar | dost | tutmaŋlar ol ögürni kim öwkelendi taŋrı anlarnıŋ üze rastlıḳ üze nevmid bo … |
Aynı gövdeden maddeler
“dost” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).