Tanım
- Devlet adamı, yönetici; KB’de ilçi yazımıyla devlet işlerini yürüten bilgili kişi, çoğu kez hitap olarak: “biliglig uḳuşluġ bügü ilçi beg / ikigün ajunda bolur ornı yig” bilgili, akıllı, bilge devlet adamı bey iki dünyada da iyi yer tutar; “bügü ilçi begler muŋı tutġu yol” bilge devlet adamı beylerin tutacağı yol budur; “uḳuşluġ biliglig bügü ilçiler” akıllı, bilgili, bilge devlet adamları; “ölümke basıḳma aya ilçi ḳut” ey kutlu devlet adamı, ölüme yenilme; “ḳanı ol suḳ ilçi” nerede o açgözlü devlet adamı; “ilçi başı” devlet adamlarının başı (hitap); Budist metinlerde “ėlçi bilgeler” devlet adamları, yöneticiler: “birök ėlçi bilgeler körkin ḳurtulġu erser” eğer devlet adamları görünüşüyle kurtulacak (canlılar) varsa; “ḳunçuy terken tegitler elçi bilgeler” prensesler, hanımlar, prensler, devlet adamları. Tanıklar: KİP2Man2U2KB6
- Elçi, haberci (KB’de yalavaç ile): “yalawaç tidüküm bu ilçi turur / bu ilçi sözin aysa ölmez ḳalur” yalavaç dediğim bu elçidir; elçi sözünü söylerse ölmez, kalır. Tanıklar: KB
KB’deki ilçi, ilçiler, ilçisi biçimleri de bu maddede.
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): ėlçi — yalın hâliyle 300 kez
Yazım değişkeleri (edisyonlara göre; ses değerleri farklı olabilir):
- elçi 296 (EÇS, Man) · ėlçi 4 (U, KİP)
Çekimli biçimler (3):
Bağlamlar
Bütün geçişler (33) →KB Kutadgu Bilig
33 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| KB 427 | basutçı kerek erke yarıçılar / uḳuşluġ biliglig bügü | ilçiler | |
| KB 1114 | ölümke yuluş ḳıldı erse kişi / yulup ölmegey erdi | ilçi | başı |
| KB 1459 | isiz öŋdi urma ay | ilçi | bügü / isiz bolsa bolmaz ajunuġ yigü |
| KB 1598 | kişi emgekini bilümez kişi / tükel ud bolur bu ay | ilçi | başı |
| KB 1667 | kişike tusulmaz tükel yas ḳılur / bu üç neŋ turur kör ay | ilçi | unur |
| KB 1972 | biliglig uḳuşluġ bügü | ilçi | beg / ikigün ajunda bolur ornı yig |
| KB 1992 | negü tir eşitgil ay | ilçi | başı / örüg keḍ köŋüllüg sınamış kişi |
| KB 2020 | aya | ilçi | begler ilig ḳolsa saḳ / bu saḳlıḳ bile sen tözü ilke baḳ |
| KB 2023 | iki neŋ bile | ilçi | beglik buzar / kirür egri yolḳa könidin azar |
| KB 2424 | negü tir eşitgil kör | ilçi | bügü / bügü sözlerin bulsa aş teg yigü |
| KB 2703 | bu begler işiŋe tusulur kişi / bu üç türlüg ol kör ay | ilçi | başı |
| KB 2717 | aya beg bu iki uluġ erdem ol / bügü | ilçi | begler muŋı tutġu yol |
| KB 3142 | negü tir eşitgil ay | ilçi | bügü / bügülep ḳılur ilçi künde ögü |
| KB 3142 | negü tir eşitgil ay ilçi bügü / bügülep ḳılur | ilçi | künde ögü |
| KB 3172 | iḍi yaḳşı aymış kör | ilçi | başı / ḳamuġda küçi bek ḳadaşlıġ kişi |
| KB 3763 | munı çın biligli uḳuşluġ kişi / aḍınsıġ bolurmu ay | ilçi | başı |
| KB 3819 | yalawaç tidüküm bu | ilçi | turur / bu ilçi sözin aysa ölmez ḳalur |
| KB 3819 | yalawaç tidüküm bu ilçi turur / bu | ilçi | sözin aysa ölmez ḳalur |
| KB 4012 | iḍi yaḳşı aymış ajun | ilçisi | / biliglig uḳuşluk boḍun başçısı |
| KB 4078 | uluġluḳḳa tegse uḳuşsuz kişi / iḍisi başın yir ay | ilçi | başı |
| KB 4197 | negü tir eşitgil ay | ilçi | başı / sınap eḍgü isiz keçürmiş yaşı |
| KB 5164 | ḳalın aç böriler yıġıldı saŋa / ḳoyuġ keḍ küḍezgil ay | ilçi | toŋa |
| KB 5233 | ölümüg unıtma saḳınç ḳısġa tut / ölümke basıḳma aya | ilçi | ḳut |
| KB 5250 | negü tir eşitgil bügü | ilçi | beg / bu beglik işini bilir yolçı beg |
| KB 5359 | yaşıḳ teg yaruġıl ay | ilçi | bügü / boḍun bulsu sindin kör içgü yigü |
| KB 5553 | bularnıŋ baġı tıḍma içgü yigü / birü tur muŋaḍmasu | ilçi | bügü |
| KB 5578 | ötemiş bolur sen ra‘iyyet ḫaḳı / sen ötrü ḫaḳıŋ ḳol ay | ilçi | aḳı |
| KB 5857 | saŋa ḳıldım emdi özümni yuluġ / sen inçin tirilgil ay | ilçi | uluġ |
| KB 5884 | negü teg bolur ilde | ilçi | uluġ / aḍırmasa eḍgü isizig ḳamuġ |
| KB 5912 | ikinçi bügü bilge | ilçi | kişi / kiŋeşke tusulur iter il işi |
| KB 6416 | negü ḳılġu teŋri bu dünya işi / bu yaŋlıġ törütmiş ay | ilçi | başı |
| KB 6438 | ḳanı ol suḳ | ilçi | ilim az tidi / öküs il kücedi yiyü bilmedi |
| KB 6456 | namaz ruza birle yorıġlı kişi / münafiḳ atandı ay | ilçi | başı |