İçeriğe geç
Tarihsel DerlemEski Türkçe · Karahanlı · Eski Anadolu · Osmanlı Türkçesi · 7.–17. yy.
Çukurova Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi logosu Çukurova Üniversitesi logosu

ėlçi isim

38 geçiş 5 biçim 4 eser KBUKİPMan Anlam haritasında göster

Tanım

  1. Devlet adamı, yönetici; KB’de ilçi yazımıyla devlet işlerini yürüten bilgili kişi, çoğu kez hitap olarak: “biliglig uḳuşluġ bügü ilçi beg / ikigün ajunda bolur ornı yig” bilgili, akıllı, bilge devlet adamı bey iki dünyada da iyi yer tutar; “bügü ilçi begler muŋı tutġu yol” bilge devlet adamı beylerin tutacağı yol budur; “uḳuşluġ biliglig bügü ilçiler” akıllı, bilgili, bilge devlet adamları; “ölümke basıḳma aya ilçi ḳut” ey kutlu devlet adamı, ölüme yenilme; “ḳanı ol suḳ ilçi” nerede o açgözlü devlet adamı; “ilçi başı” devlet adamlarının başı (hitap); Budist metinlerde “ėlçi bilgeler” devlet adamları, yöneticiler: “birök ėlçi bilgeler körkin ḳurtulġu erser” eğer devlet adamları görünüşüyle kurtulacak (canlılar) varsa; “ḳunçuy terken tegitler elçi bilgeler” prensesler, hanımlar, prensler, devlet adamları. Tanıklar: KİP2Man2U2KB6
  2. Elçi, haberci (KB’de yalavaç ile): “yalawaç tidüküm bu ilçi turur / bu ilçi sözin aysa ölmez ḳalur” yalavaç dediğim bu elçidir; elçi sözünü söylerse ölmez, kalır. Tanıklar: KB

KB’deki ilçi, ilçiler, ilçisi biçimleri de bu maddede.

Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.

Madde başı ve biçimler

Madde başı (sözcük başı): ėlçi — yalın hâliyle 300 kez

Yazım değişkeleri (edisyonlara göre; ses değerleri farklı olabilir):

  • elçi 296 (EÇS, Man) · ėlçi 4 (U, KİP)

Çekimli biçimler (3):

KB Kutadgu Bilig

33 geçiş · bu eserdeki bağlamlar
KB 427 basutçı kerek erke yarıçılar / uḳuşluġ biliglig bügü ilçiler
KB 1114 ölümke yuluş ḳıldı erse kişi / yulup ölmegey erdi ilçi başı
KB 1459 isiz öŋdi urma ay ilçi bügü / isiz bolsa bolmaz ajunuġ yigü
KB 1598 kişi emgekini bilümez kişi / tükel ud bolur bu ay ilçi başı
KB 1667 kişike tusulmaz tükel yas ḳılur / bu üç neŋ turur kör ay ilçi unur
KB 1972 biliglig uḳuşluġ bügü ilçi beg / ikigün ajunda bolur ornı yig
KB 1992 negü tir eşitgil ay ilçi başı / örüg keḍ köŋüllüg sınamış kişi
KB 2020 aya ilçi begler ilig ḳolsa saḳ / bu saḳlıḳ bile sen tözü ilke baḳ
KB 2023 iki neŋ bile ilçi beglik buzar / kirür egri yolḳa könidin azar
KB 2424 negü tir eşitgil kör ilçi bügü / bügü sözlerin bulsa aş teg yigü
KB 2703 bu begler işiŋe tusulur kişi / bu üç türlüg ol kör ay ilçi başı
KB 2717 aya beg bu iki uluġ erdem ol / bügü ilçi begler muŋı tutġu yol
KB 3142 negü tir eşitgil ay ilçi bügü / bügülep ḳılur ilçi künde ögü
KB 3142 negü tir eşitgil ay ilçi bügü / bügülep ḳılur ilçi künde ögü
KB 3172 iḍi yaḳşı aymış kör ilçi başı / ḳamuġda küçi bek ḳadaşlıġ kişi
KB 3763 munı çın biligli uḳuşluġ kişi / aḍınsıġ bolurmu ay ilçi başı
KB 3819 yalawaç tidüküm bu ilçi turur / bu ilçi sözin aysa ölmez ḳalur
KB 3819 yalawaç tidüküm bu ilçi turur / bu ilçi sözin aysa ölmez ḳalur
KB 4012 iḍi yaḳşı aymış ajun ilçisi / biliglig uḳuşluk boḍun başçısı
KB 4078 uluġluḳḳa tegse uḳuşsuz kişi / iḍisi başın yir ay ilçi başı
KB 4197 negü tir eşitgil ay ilçi başı / sınap eḍgü isiz keçürmiş yaşı
KB 5164 ḳalın aç böriler yıġıldı saŋa / ḳoyuġ keḍ küḍezgil ay ilçi toŋa
KB 5233 ölümüg unıtma saḳınç ḳısġa tut / ölümke basıḳma aya ilçi ḳut
KB 5250 negü tir eşitgil bügü ilçi beg / bu beglik işini bilir yolçı beg
KB 5359 yaşıḳ teg yaruġıl ay ilçi bügü / boḍun bulsu sindin kör içgü yigü
KB 5553 bularnıŋ baġı tıḍma içgü yigü / birü tur muŋaḍmasu ilçi bügü
KB 5578 ötemiş bolur sen ra‘iyyet ḫaḳı / sen ötrü ḫaḳıŋ ḳol ay ilçi aḳı
KB 5857 saŋa ḳıldım emdi özümni yuluġ / sen inçin tirilgil ay ilçi uluġ
KB 5884 negü teg bolur ilde ilçi uluġ / aḍırmasa eḍgü isizig ḳamuġ
KB 5912 ikinçi bügü bilge ilçi kişi / kiŋeşke tusulur iter il işi
KB 6416 negü ḳılġu teŋri bu dünya işi / bu yaŋlıġ törütmiş ay ilçi başı
KB 6438 ḳanı ol suḳ ilçi ilim az tidi / öküs il kücedi yiyü bilmedi
KB 6456 namaz ruza birle yorıġlı kişi / münafiḳ atandı ay ilçi başı