Tanım
- Kötü, fena; (isim) kötü kişi, kötülük: “kerek beg kerek ḳul ne eḍgü isiz” ister bey ister kul, iyi ya da kötü; “isizdin küḍezgil ula eḍgüke” kötüden koru, iyiye ulaştır; “vefa er ḳılur ol isizler cefa” (iyi) insan vefa gösterir, kötüler eziyet eder; “isizmü saŋa yig azu eḍgümü” sana kötü mü iyidir yoksa iyi mi; “ḳamuġda isizrek yaġı bu turur” düşmanların en kötüsü budur; “isizke yavuma isiz ṣuhbėti” (AH) kötüye yaklaşma, kötünün sohbeti (seni kötü eder); “isiz ajun ḳaldı-mu” (DLT) kötü dünya mı kaldı; “ırġag tartar isiz erdimiz” (Mait) … kötü kişilerdik. Tanıklar: MaitKB5DLTAH
- “isizük” kötülük: “isizük yanutı bolur ay yigit” ey genç, kötülüğün karşılığı olur. Tanıklar: KB
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): isiz — yalın hâliyle 177 kez
Çekimli biçimler (16):
Bağlamlar
Bütün geçişler (244) →KB Kutadgu Bilig
244 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| KB 235 | kerek beg kerek ḳul ne eḍgü | isiz | / özi öldi erse atı ḳaldı iz |
| KB 244 | ḳayusın tilese öḍürgil birin / | isiz | eḍgü bolsa ökünme yarın |
| KB 408 | biliglig beg erdi uḳuşluġ oḍuġ / | isizke | ot erdi yaġıḳa yoḍuġ |
| KB 874 | taḳı biri eḍgü kör ötgünç bolur / | isizke | ḳatılsa ol isiz ḳılur |
| KB 879 | toga | isiz | erse aŋar yoḳ otı / ajunḳa bela ol boḍunḳa yutı |
| KB 888 | yaltın tutsa begler kör eḍgü kişig / | isiz | barça eḍgü ḳılur ol işig |
| KB 892 | bu begler isiz bolmaġınça | isiz | / ol ilde sewinçin ḳızartmaz meŋiz |
| KB 922 | kim eḍgüg yirer erse | isiz | bolup / tiler men ay eḍgü sini men ḳolup |
| KB 930 | negü teg ögeyin bu | isiz | kişig / negü teg tileyin bu isiz işig |
| KB 1116 | ökündi ayur ay tiriglik isiz / yawalıḳḳa ıḍtım | isiz | körk beḍiz |
| KB 1225 | oġul ḳız isiz bolsa ḳılḳı yaŋı / ol | isiz | ata ḳıldı ıḍtı oŋı |
| KB 1330 | bolu birse devlet küwezlenmegil / usa eḍgülük ḳıl | isiz | ḳılmaġıl |
| KB 1459 | isiz | öŋdi urma ay ilçi bügü / isiz bolsa bolmaz ajunuġ yigü | |
| KB 1485 | ḳamuġ neŋke teŋri ḳılur ol sebeb / ḳamuġ eḍgü | isiz | artar öz ülep |
| KB 1546 | kişi | isiz | ermez kişilik isiz / eren isiz ermez könilik isiz |
| KB 1641 | aġırladı ilig kör ögdülmişig / aŋar aydı eḍgü | isiz | öz işig |
| KB 2214 | negü tir eşitgil sınamış kişi / sınap eḍgü | isizni | bilmiş kişi |
| KB 2249 | isiz | eḍgü birle yaraşmaz bolur / köni egri birle küreşmez bolur | |
| KB 2299 | isizlerke | ḳaşıġ kerek ḳorḳsalar / yawaşlarḳa eḍgü kerek sewseler | |
| KB 2841 | tiriglik isiz ermez emgek isiz / bu emgekke birmez tiriglik | isiz | |
| KB 3432 | cefa ḳılġuçıḳa ḳılu tur vefa / vefa er ḳılur ol | isizler | cefa |
| KB 4140 | vezirlıḳ tegip bolsa elgiŋ uzun / törü urma | isiz | silig bol tüzün |
| KB 4220 | bu iki ḳılıḳḳa isinür kişi / | isiz | eḍgüde bu ḳılur öz işi |
| KB 4245 | telim kördüm eḍgüg | isiz | iş üçün / yoḍuġḳa ilindi yoḳaḍtı küçün |
| KB 4385 | ḳılayın tise sen özüŋ iş küdüg / ayıtġu kerek eḍgü | isiz | ödüg |
| KB 4564 | muŋar eḍgü ḳılsa bu isiz ḳılur / | isiz | ḳılsa boynın eger erksizin |
| KB 4997 | yorıḳ tüzse ötrü könitse sözi / arıtsa ilinde | isizler | izi |
| KB 5227 | isiz bolma atıŋ isiz ḳılmaġıl / | isizlerni | ḳısġıl bolu birmegil |
| KB 5280 | isizler | isizliklerin ismese / sen isme ḳının berge tutġıl basa | |
| KB 5505 | isiz bolma | isiz | isizke yorıt / isizlerni barça iliŋdin arıt |
| KB 5511 | kim | isiz | ḳılınsa yolında yoḍuġ / könike köni bol könilik küni |
| KB 5548 | isizniŋ ḳanı birle ḳılḳın ewür / | isizke | isizlik yaraşur tegür |
| KB 5735 | törü öŋdi eḍgü uruldı tükel / | isiz | yitti ilde ḳoḍup bile al |
| KB 5741 | isiz ḳılmaġu hem törü urmaġu / | isiz | ḳılġuçıḳa bolu birmegü |
| KB 5852 | boḍundın yıraḳ tutsu küçkey elig / biligsiz | isiz | ölsü ḳalsu bilig |
| KB 5948 | isiz ḳılsa boḍnı beg isiz ḳılur / | isizke | isiz ḳılsa ötrü tılur |
| KB 6166 | isizke | yüreklig aya buġraġu / isiz ḳılma isiz yimi ol aġu | |
| KB 6255 | isiz öz yigitlik yawa ḳıldımız / isiz kep köŋül ög isizde | isiz | |
| KB 6272 | isiz | eḍgü barça ḳara yir bolur / bitilmiş ecelke yetilse ezel | |
| KB 6522 | isizim yigitlik | isizim | yigitlik / tuta bilmedim men sini terk ḳaçıttım |
Aynı gövdeden maddeler
“isiz” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).