İçeriğe geç
Tarihsel DerlemEski Türkçe · Karahanlı · Eski Anadolu · Osmanlı Türkçesi · 7.–17. yy.
Çukurova Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi logosu Çukurova Üniversitesi logosu

itin- fiil

29 geçiş 13 biçim 4 eser KBMaitKTDLT Anlam haritasında göster

Tanım

  1. Hazırlanmak, donanmak; kendini ve işini düzene koymak: “ölüm kelmez erken ölümke itin” ölüm gelmeden ölüme hazırlan; “usanma yarınlıḳ işiŋni itin” gevşeme, yarınki işine hazırlan; “işiŋni itingil yetürgil bilig” işini düzene koy, bilgiye eriş; “uzun yol yorırḳa itingü kerek” uzun yola çıkan hazırlanmalı; “saŋa barġu erse itingil itig” gideceksen hazırlığını yap; “yaġıḳa börike itinsü tolum” düşmana, kurda karşı zırhını kuşansın; “uzun ḳalġu ermez iş itnip yorı” uzun kalınacak değil, işini hazırlayıp yürü; “sewüg can yuluġlap özüm itneyin” sevgili canımı feda edip kendimi hazırlayayım; “bilig bolmasa er işin itnümez” bilgi olmazsa insan işini düzene koyamaz; “ḳışḳa itin kelse” (DLT) kışa hazırlanıp gelse; “yaġı bolup itinü yaratunu umaduk” (KT) düşman olup kendini düzene koyamadı. Tanıklar: KTKB9DLT
  2. Süslenmek, bezenmek: “itindi ḳolı ḳaşı kök al keḍip” (bahar) yeşil, kırmızı giyinip süslendi; “başlarınta … hua çeçek itinmiş” (Mait) başlarına çiçek takınmış. Tanıklar: MaitKB

KB’deki itn- (itnip, itneyin, itnür, itnümez) ve Mait’teki itlin- yazımları da bu maddede.

Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.

Madde başı ve biçimler

Madde başı (sözcük başı): itin- — yalın hâliyle 6 kez

Çekimli biçimler (12):

KB Kutadgu Bilig

25 geçiş · bu eserdeki bağlamlar
KB 69 yazı taġ ḳır oprı töşendi yaḍıp / itindi ḳolı ḳaşı kök al keḍip
KB 101 bu yaŋlıġ topuġḳa itindi ajun / yaġı boynı egdi kötürdi özün
KB 462 … ĠIŊA KELMİŞİN AYUR / / bir ay toldı atlıġ er erdi tetig / eşitti bu çawıġ itindi itig
KB 475 öziŋe kerekin itindi itig / iligke yüz urdı bu bilge tetig
KB 1278 … EMİŞİN AYUR / / köŋül til köni tut bayatḳa tapın / usanma yarınlıḳ işiŋni itin
KB 1366 ölüm tutmaz erken oḍun ay ilig / işiŋni itingil yetürgil bilig
KB 1370 ölüm kelmez erken ölümke itin / tiriglik öḍinde tapuġ ḳıl tapın
KB 1429 bularnı saḳınġıl ölümke itin / ökünme yarın bu ḳara yir ḳatın
KB 1473 oḳıġçı kelürke anunġu kerek / uzun yol yorirḳa itingü kerek
KB 1474 ölümdin ḳutulġu yarı yoḳ bilin / ölümke itingil kerekiŋ alın
KB 2028 saḳ er tutçı itnip usalıġ busar / usal bolmaġınça yaġıġ kim basar
KB 2790 uḳuş bolmasa er özin tutnumaz / bilig bolmasa er işin itnümez
KB 3186 saŋa barġu erse itingil itig / munu men özümdin bitiyin bitig
KB 3540 bezenip bu dünya özin körkitür / itinmiş kelin teg köŋül yilkitür
KB 3558 barıġlıḳa birmez biliglig köŋül / keliglike itnür uḳuşluġ amul
KB 3631 bu bulmış künüŋ barı ḳılma yawa / ölümke itingil tapuġ ḳıl iwe
KB 3758 bu tört neŋ maŋa bir saŋa tapnayın / sewüg can yuluġlap özüm itneyin
KB 4102 telim sözni eştip eşitmez itin / közün körmişiŋni yetürgil ḳatın
KB 5139 saŋa tegdi emdi bu beglik ḳurı / uzun ḳalġu ermez iş itnip yorı
KB 5232 bezenip kör itnip köŋülüg alır / köŋül birdiŋ erse yüz ewrer barır
KB 5594 yaġıḳa börike itinsü tolum / aḍaşḳa bolup öz yaġılsa ölüm
KB 5698 itingü kerek men yarınḳı itig / itilse yarınḳı işim ay tetig
KB 6083 bu kün yatma emge işiŋni itin / keçer emgekiŋ sen köçerde unıt
KB 6625 yadım tü çiçek teg yıḍı kin burar / ötündüm men itnü tükettim tura
KB 6633 saŋa ma itindi bezenip küler / ayı sekme azraḳḳına ḳatġura