Tanım
- Can, ruh, hayat: “yuluġ ḳıldı malı teni canını” malını, bedenini, canını feda etti; “aḳı ol yuluġ ḳılsa canın tenin” cömert, canını ve bedenini feda edendir; “siziksiz ölüm bir kün aḫır kelir / tirilmiş bu canlıġ canın alġalır” ölüm şüphesiz bir gün gelir, dirilmiş bu canlının canını alır; “sewüg neŋ bu can canda yigrek sewüg” sevgili şey bu candır, candan daha sevgili (bir şey yoktur). Tanıklar: KB4
- (Kur’an çevirisinde) ruh: “anlar kim canlar aldı olarnıŋ ferişteler” meleklerin canlarını aldığı kimseler; “ḳaçan … çıḳsa canları olar kafirler” canları kâfir olarak çıkınca; “arıġ Can yaʿni Cibril” Kutsal Ruh, yani Cebrail. Tanıklar: KuT3
- Sevgi ve hitap sözü: “ay can” ey can(ım), ey sevgili; “‘aziz cannı bek tut” aziz canı sıkı koru. Tanıklar: KB2
Bu maddenin anlamları farklı eserlerde tanıklanıyor. Anlam kayması listesi →
canın ve canıŋ ayrı madde olarak kalmıştı; burada toplandı.
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): can — yalın hâliyle 65 kez
Çekimli biçimler (18):
Bağlamlar
Bütün geçişler (103) →KB Kutadgu Bilig
95 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| KB 52 | yuluġ ḳıldı malı teni | canını | / yalawaç sewinçi tiledi köni |
| KB 1555 | atam | canı | boldı iligke yuluġ / yuluġ ḳılsu teŋri saŋa bu ḳuluġ |
| KB 2746 | sewüg neŋ bu | can | canda yigrek sewüg / kümüş altun ol canda keḍrek sewüg |
| KB 3758 | bu tört neŋ maŋa bir saŋa tapnayın / sewüg | can | yuluġlap özüm itneyin |
| KB 5793 | yuluġ ḳıl aŋar emdi | canıŋ | teniŋ / uḍıp yatma tün kün işin ḳıl anıŋ |
KuT Kur’an Tercümesi Rylands Nüshası
7 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Ku. T. 26/64b3 | 97 her ayine anlar kim | canlar | aldı olarnıŋ ferişteler özleriŋe küç ḳılġanlar ayġay: nė içinde erdiŋiz ay … |
| Ku. T. 29/40a2 | … ükin tileyür taŋrı ḳınasalar olarnı anıŋ birle yaḳın tiriglik içinde çıḳsa | canları | olar kafirler |
| Ku. T. 30/22a1–2 | 29 ḳaçan kim tüp tüz ḳılsa-miz anı ürse men anıŋ içinde men yaratmış | candın | tüşüŋler aŋar yüknügliler |
| Ku. T. 30/43b3 | 32 anlar kim | canları | alırlar ferişteler arıġlar ayurlar: esenlik siziŋ üze kiriŋler uştmahḳa an … |
| Ku. T. 30/86b2 | 102 ayġıl: indürdi anı arıġ | Can | yaʿni Cibril iḍiŋdin könilikin bekütmek üçün anlarnı kim kirtgündiler yolḳ … |
AH Atebetü’l-Hakâyık
1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| AH 43–44 | şahım mėdhı birle bezeyin kitab oḳıġlı kişiniŋ sevinsün | canı |
Aynı gövdeden maddeler
“can” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).