İçeriğe geç
Tarihsel DerlemEski Türkçe · Karahanlı · Osmanlı Türkçesi · 7.–17. yy.
Çukurova Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi logosu Çukurova Üniversitesi logosu

can isim

103 geçiş 19 biçim 3 eser KBKuTAH Anlam haritasında göster

Tanım

  1. Can, ruh, hayat: “yuluġ ḳıldı malı teni canını” malını, bedenini, canını feda etti; “aḳı ol yuluġ ḳılsa canın tenin” cömert, canını ve bedenini feda edendir; “siziksiz ölüm bir kün aḫır kelir / tirilmiş bu canlıġ canın alġalır” ölüm şüphesiz bir gün gelir, dirilmiş bu canlının canını alır; “sewüg neŋ bu can canda yigrek sewüg” sevgili şey bu candır, candan daha sevgili (bir şey yoktur). Tanıklar: KB4
  2. (Kur’an çevirisinde) ruh: “anlar kim canlar aldı olarnıŋ ferişteler” meleklerin canlarını aldığı kimseler; “ḳaçan … çıḳsa canları olar kafirler” canları kâfir olarak çıkınca; “arıġ Can yaʿni Cibril” Kutsal Ruh, yani Cebrail. Tanıklar: KuT3
  3. Sevgi ve hitap sözü: “ay can” ey can(ım), ey sevgili; “‘aziz cannı bek tut” aziz canı sıkı koru. Tanıklar: KB2

Bu maddenin anlamları farklı eserlerde tanıklanıyor. Anlam kayması listesi →

canın ve canıŋ ayrı madde olarak kalmıştı; burada toplandı.

Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.

Madde başı ve biçimler

Madde başı (sözcük başı): can — yalın hâliyle 65 kez

Çekimli biçimler (18):

KB Kutadgu Bilig

95 geçiş · bu eserdeki bağlamlar
KB 52 yuluġ ḳıldı malı teni canını / yalawaç sewinçi tiledi köni
KB 1555 atam canı boldı iligke yuluġ / yuluġ ḳılsu teŋri saŋa bu ḳuluġ
KB 2746 sewüg neŋ bu can canda yigrek sewüg / kümüş altun ol canda keḍrek sewüg
KB 3758 bu tört neŋ maŋa bir saŋa tapnayın / sewüg can yuluġlap özüm itneyin
KB 5793 yuluġ ḳıl aŋar emdi canıŋ teniŋ / uḍıp yatma tün kün işin ḳıl anıŋ

KuT Kur’an Tercümesi Rylands Nüshası

7 geçiş · bu eserdeki bağlamlar
Ku. T. 26/64b3 97 her ayine anlar kim canlar aldı olarnıŋ ferişteler özleriŋe küç ḳılġanlar ayġay: nė içinde erdiŋiz ay …
Ku. T. 29/40a2 … ükin tileyür taŋrı ḳınasalar olarnı anıŋ birle yaḳın tiriglik içinde çıḳsa canları olar kafirler
Ku. T. 30/22a1–2 29 ḳaçan kim tüp tüz ḳılsa-miz anı ürse men anıŋ içinde men yaratmış candın tüşüŋler aŋar yüknügliler
Ku. T. 30/43b3 32 anlar kim canları alırlar ferişteler arıġlar ayurlar: esenlik siziŋ üze kiriŋler uştmahḳa an …
Ku. T. 30/86b2 102 ayġıl: indürdi anı arıġ Can yaʿni Cibril iḍiŋdin könilikin bekütmek üçün anlarnı kim kirtgündiler yolḳ …

AH Atebetü’l-Hakâyık

1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar
AH 43–44 şahım mėdhı birle bezeyin kitab oḳıġlı kişiniŋ sevinsün canı

Aynı gövdeden maddeler

“can” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).