Tanım
- Düşman: “ol taŋrı bilgen ol düşmanlarıŋıznı” Tanrı düşmanlarınızı bilir; “ol taŋrınıŋ düşmanlarınıŋ yanutı ot” Tanrı düşmanlarının karşılığı ateştir; “ḳoḍı bolsu düşman başı ḳawrılu” düşmanın başı eğilip aşağı olsun; “neçe me kiçig erse duşman saŋa / anı sen uluġ tut” düşman sana ne kadar küçük de olsa, onu büyük say; “sėfih er tili öz başı duşmanı” beyinsiz kişinin dili kendi başının düşmanıdır. Tanıklar: KuT2KB2AH
duşman yazımı (KB, AH) da bu maddede.
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): düşman — yalın hâliyle 164 kez
Çekimli biçimler (12):
Bağlamlar
Bütün geçişler (32) →KuT Kur’an Tercümesi Rylands Nüshası
15 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Ku. T. 26/20b1–2 | 45 ol taŋrı bilgen ol | düşmanlarıŋıznı | taḳı tap turur taŋrı erklikke tap turur taŋrı yariçılıḳḳa |
| Ku. T. 27/19a2 | … siz olarḳa terlerini küḍezigliler zina ḳılmaġlılar hem tutmaġlılar örtügli | düşmanlar | kim kim tansa imanḳa çın-oḳ yoḳaldı anıŋ ʿameli ol aḫiret içinde ziyanlıġl … |
| Ku. T. 32/6b2 | 8 ketürdi anı firʿavn boḍnı bolsa üçün olarḳa | düşman | hem ḳaḍġu bütünlükin bu kafir taḳı haman ol ikiniŋ süleri erdiler ḫata ḳıl … |
| Ku. T. 35/83a3 | 19 ol kün kim tėrlür taŋrınıŋ | düşmanları | otḳa olar yıġlınurlar |
| Ku. T. 36/65b2–3 | 67 Dostlar ol kün amarıları amarıḳa | düşmanlar | meger saḳnuḳlar |
KB Kutadgu Bilig
13 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| KB 119 | bolu birsü ewren tuçı ewrilü / ḳoḍı bolsu | düşman | başı ḳawrılu |
| KB 1037 | ḳamuġ ilke ḳıldı kör elgi uzun / boyun egdi | düşman | kiterdi özün |
| KB 3399 | çıbun boldı | duşman | yaŋanḳa beḍük / ısırsa yaŋanıġ suçıtur keḍ ök |
| KB 3418 | ḳayu erke | duşman | yumıtsa ḳalın / ol er erdemi erde artuḳ bilin |
| KB 4191 | kişi | duşmanındın | asıġ ḳılmadı / ḳalı ḳıldı erse özi uzluḳı |
AH Atebetü’l-Hakâyık
4 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| AH 57–58 | anıŋ baḫşişindin bulıt uvtanur bu sözni bütün çın tutar | duşmanı | |
| AH 141–144 | sėfih er tili öz başı | duşmanı | tilindin töküldi telim er ḳanı üküş sözlegende öküngen telim tilin beklege … |
| AH 261–264 | … z içmez tutar berk anı taturmaz eseninde tuz dostıŋa ölür ḳalur aḫır yiyür | duşmanı | |
| AH 357–360 | … me sözüŋ kizle kiḍin başıŋ kizleme miŋ er dostuŋ erse üküş körmegil bir er | duşman | erse anı azlama |
Aynı gövdeden maddeler
“düşman” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).