Tanım
- Dost, arkadaş, yakın; “dost tut-” dost edinmek: “ḳılġıl bizke seniŋ üsküŋde dost” katından bize bir dost ver; “kim kim dost tutsa olarnı sizdin ol olardın ol” sizden kim onları dost edinirse o onlardandır; “dostlar ol kün amarıları amarıḳa düşmanlar meger saḳnuḳlar” o gün dostlar birbirine düşmandır, ancak sakınanlar hariç; “bir ök erse duşman miŋ ol yaslıḳı / miŋin dostuŋ erse bir ol azlıḳı” düşman bir de olsa zararı bin(dir); dostun bin de olsa (yine) azdır; “miŋer dostta biri bulunmaz köni” biner dosttan biri doğru çıkmaz. Tanıklar: KuTKBAH
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): dost — yalın hâliyle 60 kez
Çekimli biçimler (12):
Bağlamlar
Bütün geçişler (63) →KuT Kur’an Tercümesi Rylands Nüshası
48 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Ku. T. 26/43a1 | … çıḳarġıl bizni bu uluşdın küç ḳılıġlı anıŋ boḍnı ḳılġıl bizke seniŋüsküŋde | dost | ḳılġıl bizke seniŋ üsküŋde yariçi |
| Ku. T. 27/13a1 | … uḳ ḳıldılar ḳınayur olarnı açıtġan ḳının hem bulmazlar olarḳa taŋrıda aḍın | dost | ap yariçi |
| Ku. T. 29/11b2 | … n tutmadılar taŋrıda aḍın resuli yaʿni yalavaçıda aḍın müʾminlerde aḍın iç | dost | ol taŋrı bilgen ol anı kim ḳılsa sizler |
| Ku. T. 36/3a1–2 | 6 | dostlar | taŋrı küḍezgen olar üze ermez sen olar üze erklig |
| Ku. T. 36/98a1 | … hiç yıġmaslar sėndin taŋrıdın nerse bütünlükin zalimler amarıları amarınıŋ | dostları | taŋrı saḳnuḳlarnıŋ dostı turur |
AH Atebetü’l-Hakâyık
10 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| AH 81–84 | biligdin urur men sözümke ula biligligke ya | dost | özüŋni ula bilig birle bulnur sa‘adėt yolı bilig bil sa‘adet yolını bula |
| AH 225–228 | aya | dost | biliglig izin izlegil ḳalı sözleseŋ söz bilip sözlegil aḳı erni öggil öger … |
| AH 293–296 | yime pėndim al kel uzatma ėmėl ėmėl asrasında busuġlı ėcėl ėmėl timişim | dost | uzun sanmaḳ ol uzun sanma saḳınç üküş ḳıl ‘amėl |
| AH 357–360 | uḳup sözle sözni ivip sözleme sözüŋ kizle kiḍin başıŋ kizleme miŋ er | dostuŋ | erse üküş körmegil bir er duşman erse anı azlama |
| AH 381–384 | … at ḳanı miŋer dostta biri bulunmaz köni üküşrek kişiniŋ içi ġadr erür köni | dostuŋ | erse taşı bil munı |
KB Kutadgu Bilig
5 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| KB 4190 | bir ök erse duşman miŋ ol yaslıḳı / miŋin | dostuŋ | erse bir ol azlıḳı |
| KB 4201 | iki türlüg ol bu yaḳınlıḳ işi / bu iki üçün | dost | tutar ol kişi |
| KB 4274 | öz asġı tiler | dostḳa | birme köŋül / asıġ bulmasa boldı duşman töŋül |
| KB 6565 | II. ÖḌLEK ARTAḲIN | DOSTLAR | CEFASIN AYUR / / turayı barayı ajunuġ kezeyi / vefalıġ kim erki ajunda ti … |
| KB 6580 | bu kün munda minçe kimi iş ḳılayı / ya kimke büteyi kimi | dost | tutayı |
Aynı gövdeden maddeler
“dost” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).