Tanım
- Ardına düşmek, izlemek, kovalamak: “bu dünya yaŋı bu eḍerse ḳaçar” bu dünyanın huyu budur: ardına düşersen kaçar; “neçe öz eḍerse ol ança ḳaçar” ne kadar kovalarsan o kadar kaçar; “biliglig biligni eḍergen bolur” bilgili bilginin peşine düşendir; “ḳullarımnı sizler ėḍerü kelgenler siz” (geceleyin) kullarımı yürüt, izleneceksiniz. Tanıklar: KuTKB2AH
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): eḍer- — yalın hâliyle geçmiyor (fiil gövdesi)
Yazım değişkeleri (edisyonlara göre; ses değerleri farklı olabilir):
- ederse 118 (EÇS, KB) · eḍerse 5 (KB)
- eḍerme 3 (KB) · ederme 1 (DLT)
Çekimli biçimler (11):
Bağlamlar
Bütün geçişler (17) →KB Kutadgu Bilig
14 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| KB 1409 | kölike teg ol kör bu dünya toŋa / | ederse | ḳaçar ḳaçsa yapçur saŋa |
| KB 2390 | yaġı ḳaçsa tap ḳıl | eḍerme | yıraḳ / ḳalı yandru yansa ḳaçumaz aḍaḳ |
| KB 3536 | körü barsa dünya kölike sanı / | eḍerse | ḳaçar ḳaçsa eḍrer sini |
| KB 3538 | bu dünya ḳaçar kim eḍerse anı / ḳalı ḳaçsa andın | eḍerür | sini |
| KB 4301 | ḳuruġ sözleme sen kişig soŋdama / uşaḳ söz | eḍerme | yime kikneme |
KuT Kur’an Tercümesi Rylands Nüshası
1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Ku. T. 36/80a3 | 23 Tünle ėletgil ḳullarımnı sizler | ėḍerü | kelgenler siz |
DLT DLT’deki Türkçe parçalar
1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| DLT I, 508 | … oldaş bile yaraşġıl ḳarşıp adın üdürme / Bek tut yawaş taḳaġu süwlin yazın | ederme |
AH Atebetü’l-Hakâyık
1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| AH 105–108 | biliglig biligni | eḍergen | bolur bilig tatġın ay dost biliglig bilür bilig bildürür bil bilig ḳadrini … |
Aynı gövdeden maddeler
“eder” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).