İçeriğe geç
Tarihsel DerlemEski Türkçe · Karahanlı · Osmanlı Türkçesi · 7.–17. yy.
Çukurova Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi logosu Çukurova Üniversitesi logosu

itin- fiil

29 geçiş 13 biçim 4 eser KBMaitKTDLT Anlam haritasında göster

Tanım

  1. Hazırlanmak, donanmak; kendini ve işini düzene koymak: “ölüm kelmez erken ölümke itin” ölüm gelmeden ölüme hazırlan; “usanma yarınlıḳ işiŋni itin” gevşeme, yarınki işine hazırlan; “işiŋni itingil yetürgil bilig” işini düzene koy, bilgiye eriş; “uzun yol yorırḳa itingü kerek” uzun yola çıkan hazırlanmalı; “saŋa barġu erse itingil itig” gideceksen hazırlığını yap; “yaġıḳa börike itinsü tolum” düşmana, kurda karşı zırhını kuşansın; “uzun ḳalġu ermez iş itnip yorı” uzun kalınacak değil, işini hazırlayıp yürü; “sewüg can yuluġlap özüm itneyin” sevgili canımı feda edip kendimi hazırlayayım; “bilig bolmasa er işin itnümez” bilgi olmazsa insan işini düzene koyamaz; “ḳışḳa itin kelse” (DLT) kışa hazırlanıp gelse; “yaġı bolup itinü yaratunu umaduk” (KT) düşman olup kendini düzene koyamadı. Tanıklar: KTKB9DLT
  2. Süslenmek, bezenmek: “itindi ḳolı ḳaşı kök al keḍip” (bahar) yeşil, kırmızı giyinip süslendi; “başlarınta … hua çeçek itinmiş” (Mait) başlarına çiçek takınmış. Tanıklar: MaitKB

KB’deki itn- (itnip, itneyin, itnür, itnümez) ve Mait’teki itlin- yazımları da bu maddede.

Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.

Madde başı ve biçimler

Madde başı (sözcük başı): itin- — yalın hâliyle 6 kez

Çekimli biçimler (12):

KB Kutadgu Bilig

25 geçiş · bu eserdeki bağlamlar
KB 69 yazı taġ ḳır oprı töşendi yaḍıp / itindi ḳolı ḳaşı kök al keḍip
KB 1366 ölüm tutmaz erken oḍun ay ilig / işiŋni itingil yetürgil bilig
KB 2028 saḳ er tutçı itnip usalıġ busar / usal bolmaġınça yaġıġ kim basar
KB 3631 bu bulmış künüŋ barı ḳılma yawa / ölümke itingil tapuġ ḳıl iwe
KB 5594 yaġıḳa börike itinsü tolum / aḍaşḳa bolup öz yaġılsa ölüm

Mait Maitrisimit Nom Bitig (Hami)

2 geçiş · bu eserdeki bağlamlar
Mai.Tek.014.01–03 son = 218 ... ar / / - ... ... - / / / sav s / / ... ... - / / oḳ itlinip bardı..
Mai.Tek.112.31–38 … n--(lıg) ... - / sekler başlarınta (kızartmış ör)tlüg temirlig hua (çeçek) itinmiş ... kayusı örtlüg (temirli)g orunluḳlar üze olur--(urlar)

KT Kül Tigin Yazıtı

1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar
KT D 10 y(a)ġı bol(u)p : it(i)nü : y(a)r(a)tunu : um(a)duḳ : y(a)na : iç(i)km(i)ş : / bunça : iş(i)g küç(ü) …

DLT DLT’deki Türkçe parçalar

1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar
DLT I, 82 Ḳışḳa itin kelse ḳalı ḳutluġ yay / Tün kün keçe alknur öḍlek bile ây