İçeriğe geç
Tarihsel DerlemEski Türkçe · Karahanlı · Eski Anadolu · Osmanlı Türkçesi · 7.–17. yy.
Çukurova Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi logosu Çukurova Üniversitesi logosu
Sözcük profili

beş

3.456
geçiş
1.280,8
milyonda
60.
sıklık sırası
186.866 biçim içinde
6
eserde
107
ekli biçim
biçim ailesi
Eserlere göre sıklık (milyonda) — eserler kronolojik sırada
Veriyi tablo olarak gör
EserGeçişMilyonda
Küli Çor Yazıtı12.941,2
Kül Tigin Yazıtı21.018,3
Bilge Kagan Yazıtı52.027,6
Abhidharma (Shogaito)10251,7
Manichaica I-III1485,7
Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi3.4371.404,0

Metin içindeki dağılım

Her çizgi bir geçiştir; soldan sağa metnin başından sonuna. Juilland D, sözcüğün metnin on parçasına ne kadar eşit yayıldığını ölçer (1 = tam eşit).

KÇ —
KT D 0,33
BK D 0,55
Abh D 0,20
Man D 0,00
EÇS D 0,92

Aynı sözcüğün çeviriyazı harfleri (ḳ/k, ġ/g, ḍ/d, ė/e, ŋ/n…) bakımından farklı yazılan biçimleri ve hangi eserde kullanıldıkları. Farkların önemli bir bölümü edisyonların çeviriyazı geleneğinden kaynaklanır; bir kısmı ise gerçek ses gelişimini yansıtır. Eş yazımlı farklı sözcükler de listeye girebilir.

BiçimKÇKTBKTŞUIBHuastKİPKPMaitAbhManUTTShoRTövbeKuTEÇSToplam
beş125·······101·····3.4373.456
bėş1·1131142169821056·51·202
béş··············25···25
bêş··············4···4

Eserlere göre kullanım

Tüm anlam ayrışmaları →

Sözcüğün (yazım farkları birleştirilerek: beş) her eserde ±3 sözcüklük pencerede birlikte geçtiği sözcükler. Ortadaki sütun iki eserin paylaştığı bağlamlardır; yanlardakiler yalnız o esere özgüdür. Benzerlik iki eserdeki bağlam profillerinin kosinüsüdür: 0'a yakın değer sözcüğün o eserlerde farklı anlam ya da işlevle kullanıldığını düşündürür.

BK 6 geçiş  ↔  Huast 14 geçiş

benzerlik 0,00

Karşılaştırılan yazılışlar: bėş, béş, beş, bêş

BK 6 geçiş  ↔  U 5 geçiş

benzerlik 0,00

Karşılaştırılan yazılışlar: bėş, béş, beş, bêş

BK 6 geçiş  ↔  Tövbe 5 geçiş

benzerlik 0,00

Karşılaştırılan yazılışlar: bėş, béş, beş, bêş

Eşdizimlilik

Sözcüğün ±4 sözcüklük penceresinde en az 3 kez birlikte geçtiği sözcükler. logDice (Rychlý 2008) derlem boyutundan bağımsız ve kararlıdır; MI seyrek ama güçlü bağları, t-puanı sık ve güvenilir bağları öne çıkarır; G² birlikteliğin istatistiksel anlamlılığıdır (≥ 10,83 → p < 0,001). Konum profili sözcüğün solda mı sağda mı durduğunu gösterir.

EşdizimBirlikteToplamKonumlogDiceMItG²
yüz1.21912.27211,313,2831,313.497,5
on4885.47710,813,1219,551.289,4
aded5849.04610,582,6620,331.203,6
bin67312.26710,452,4221,101.200,0
kîse1531.18810,083,6511,39511,2
altı1842.7509,922,7111,49388,9
yigirmi1752.5479,902,7511,26378,0
adımdır1017859,613,659,25337,1
adım997319,603,729,20340,5
akçe941.0839,413,088,55242,7
kâmil981.4469,362,738,40209,1
cümle48221.1979,321,1512,06244,8
pâre1072.3149,252,178,05159,2
kırk1162.9949,201,927,92140,7
kerre1002.8089,031,807,12108,7
hâneli615348,973,487,11189,3
âdem1083.7178,951,506,7386,8
nefer546898,742,946,39129,2
gün863.3008,701,355,6357,1
dörd702.0618,701,735,8471,3
cirmi516008,693,056,28129,7
altmış559428,682,516,11103,0
otuz527738,652,716,11110,2
iki1589.4178,650,714,8933,4
sâ‘at692.1978,641,625,6062,7
ve1.804147.9198,610,256,7955,5
yerde581.6048,551,825,4664,3
mihrâbdır444668,523,205,91120,5
olur1066.0128,520,784,3126,7
guruş466718,512,745,7799,0
elli682.7458,491,274,8441,0
hâsıl501.1338,482,115,4370,6
asker581.9058,471,575,0550,2
atlı413988,453,335,77119,0
at561.8918,421,534,8946,4
ile27423.7698,370,171,843,7
dahi16713.1868,360,312,477,1
vardır1178.5688,320,412,708,9
dâ’irenmâdâr395908,302,695,2881,4
var1077.6468,300,452,779,5

Dağılımsal komşular deneysel

Benzer bağlamlarda geçen sözcükler (±3 pencere, PPMI vektörleri, kosinüs). Anlamca değil, kullanımca yakınlık gösterir.

“beş” ile başlayan ekli biçimler — Eski Türkçenin eklemeli yapısı. Yalnız biçimsel başlangıca bakılır; farklı kökler de girebilir.

Örnek bağlamlar

Tümü (3.456) →
EÇS VII 86b … tıdır. Ve cümle yedi aded sebîlhâne-i cân-sitândır.Ve cümle beş aded hammâm-ı rûşinâdır.
EÇS IX Y5b Ve cümle beş mihrâbdır. Cemâ‘at-i kesîreye mâlik çârsû içinde İshâk Paşa …
EÇS VII 186b … u kal‘a olduğu yere Timur Leng adası derler. Bu cezîre içre beş dâne yığın depeler olmak ile Beşdepe adası dahi derler. Bu …
EÇS V 161b … û alay ile Zirin ban kilisesi yanındaki sarâya konup ertesi beş yüzden mütecâviz yaşı belli ve gûnâ-gûn semmûr kalpaklı mül …
EÇS IV 395b … lardan mâbâkîsi yer yüzünde harâb yerlerde olurlar. Bu otuz beş kabîleden otuz kabîlesi göklere biri biri üzre çıkup melekl …
EÇS III 32a … eb-ber-leb olan âdem deryâsına Celâlîler at kosa Hudâ hakkı beş kerre yüz bin benî Âdem'i Celâlîler deryâya dökerlerdi. Amm …
EÇS IV 290a … diyârları gibi Rûmiyye hânı hükmünde ve Rûmiyye sahrâsında beş yüz hâneli ve bâğ u bâğçeli ma‘mûr kend-i azîmdir. Câmi‘i v …
EÇS III 56a–56b … ammâmı. Bu cümle hâs u âmm hammâmlarıdır, ammâ cümle yetmiş beş aded sarây hammâmları vardır. Evvelâ Tayyâr Mehemmed Paşa s …
EÇS IX Y199b … mi‘i kurbunda Sinân Paşa bedasteni ma‘mûr u müzeyyendir. On beş ayak taş nerdübân ile enilir ve çıkılır. İki başında demir …
EÇS X Y81a Ve matbahhâne iki yüz ocak yeridir. Haftada beş kerre üçer bin sahan ta‘âm pişüp bu ni‘met-i uzmâ dîvânhâne …