İçeriğe geç
Tarihsel DerlemEski Türkçe · Karahanlı · Eski Anadolu · Osmanlı Türkçesi · 7.–17. yy.
Çukurova Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi logosu Çukurova Üniversitesi logosu
Sözcük profili

biri

2.819
geçiş
1.044,7
milyonda
68.
sıklık sırası
186.866 biçim içinde
7
eserde
84
ekli biçim
biçim ailesi
Eserlere göre sıklık (milyonda) — eserler kronolojik sırada
Veriyi tablo olarak gör
EserGeçişMilyonda
Kalyanamkara Papamkara34.739,3
Abhidharma (Shogaito)375,5
Kur’an Tercümesi Rylands Nüshası9236,3
Kutadgu Bilig891.209,8
Atebetü’l-Hakâyık31.087,7
Dede Korkut Kitabı17524,0
Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi2.6951.100,9

Metin içindeki dağılım

Her çizgi bir geçiştir; soldan sağa metnin başından sonuna. Juilland D, sözcüğün metnin on parçasına ne kadar eşit yayıldığını ölçer (1 = tam eşit).

KP D 0,29
Abh D 0,29
KuT D 0,61
KB D 0,87
AH D 0,49
DK D 0,56
EÇS D 0,91

Aynı sözcüğün çeviriyazı harfleri (ḳ/k, ġ/g, ḍ/d, ė/e, ŋ/n…) bakımından farklı yazılan biçimleri ve hangi eserde kullanıldıkları. Farkların önemli bir bölümü edisyonların çeviriyazı geleneğinden kaynaklanır; bir kısmı ise gerçek ses gelişimini yansıtır. Eş yazımlı farklı sözcükler de listeye girebilir.

BiçimKPAbhKuTKBAHDKEÇSToplam
biri339893172.6952.819
bi’ri······9393
bi‘ri······11
bî’ri······11

Eserlere göre kullanım

Tüm anlam ayrışmaları →

Sözcüğün (yazım farkları birleştirilerek: biri) her eserde ±3 sözcüklük pencerede birlikte geçtiği sözcükler. Ortadaki sütun iki eserin paylaştığı bağlamlardır; yanlardakiler yalnız o esere özgüdür. Benzerlik iki eserdeki bağlam profillerinin kosinüsüdür: 0'a yakın değer sözcüğün o eserlerde farklı anlam ya da işlevle kullanıldığını düşündürür.

KuT 9 geçiş  ↔  KB 89 geçiş

benzerlik 0,10

Karşılaştırılan yazılışlar: biri

Eşdizimlilik

Sözcüğün ±4 sözcüklük penceresinde en az 3 kez birlikte geçtiği sözcükler. logDice (Rychlý 2008) derlem boyutundan bağımsız ve kararlıdır; MI seyrek ama güçlü bağları, t-puanı sık ve güvenilir bağları öne çıkarır; G² birlikteliğin istatistiksel anlamlılığıdır (≥ 10,83 → p < 0,001). Konum profili sözcüğün solda mı sağda mı durduğunu gösterir.

EşdizimBirlikteToplamKonumlogDiceMItG²
her9415.96711,784,2429,053.923,7
birer3812.68111,154,0918,371.498,4
var3657.64610,162,5115,76686,1
kapusu1292.1479,732,859,78293,3
dahi33313.1869,411,6012,21296,9
iki2459.4179,361,6410,62228,1
gûyâ881.7899,292,567,79169,2
nâzır601.0079,012,836,66135,4
hammâmı711.7758,982,266,67112,0
gûne711.8818,952,186,56105,3
garba581.0598,942,716,45122,2
üzre21911.8898,931,148,08108,7
şarka548638,912,906,37126,5
değer421008,885,656,35266,9
katenderkat474748,873,576,28150,6
cümleden551.1898,812,476,0899,9
vardır1558.5688,801,116,7073,7
kapusudur391148,775,366,09228,0
evleri353758,493,485,39108,0
nâzırdır343118,483,715,39115,4
birinden31788,455,575,45192,6
cânibi905.6468,440,934,5131,0
üç1067.1638,440,824,4829,2
içinde714.2738,360,994,1927,4
kıbleye356918,352,604,9469,0
de368968,312,274,7557,0
kat401.3758,291,804,5143,4
budur326498,242,564,7061,6
aded1069.0468,190,492,9511,0
tarafına328408,162,194,4247,9
gibi644.6058,140,733,1914,2
kıble318398,122,144,3144,9
kapudur263168,093,304,5874,0
bâbı299787,971,833,8732,3
nişân255067,942,564,1548,2
hammâm266897,922,173,9738,5
aşağı321.6357,881,233,2418,0
beşer235187,822,413,8940,2
kal‘asıdır201127,804,424,2687,8
cânibine247007,802,043,7031,9

Dağılımsal komşular deneysel

Benzer bağlamlarda geçen sözcükler (±3 pencere, PPMI vektörleri, kosinüs). Anlamca değil, kullanımca yakınlık gösterir.

“biri” ile başlayan ekli biçimler — Eski Türkçenin eklemeli yapısı. Yalnız biçimsel başlangıca bakılır; farklı kökler de girebilir.

Örnek bağlamlar

Tümü (2.819) →
EÇS IX Y50a … irisine hücûm edüp zahmdâr edüp firâr eder. Bu bahâdırların biri eydir:
EÇS VII 48a … ammâ bunlar gâyet metîn tabya-i azîmlerdir kim kal‘anın her biri birer rükn-i azîmi ve sedd-i sedîdi olmuşdur.
EÇS IX Y282a … sekizer arşın bâlâ beyâz şem‘-i asel kâfûrîler var kim her biri amûd-vârdır. Ve her birin birer âdem kucaklar cüssedâr mûml …
EÇS II 252b … mrâ gibi olup râyihası âdemin damağın mu‘attar eder. Ve her biri şapsız beşer altışar dirhem gelir karanfili hâsıl olur. (-- …
EÇS VIII 229a … Niçe yüz aded üstâd-ı kâmil hukemâ-yı hâzıkları var kim her biri gûyâ zamânımızın Bokrât, Sokrât, Feylekos, Câlinûslarıdır, …
EÇS I 60a … aded teslîm-i mütevellî olmuş mücelled kitâblar var kim her biri birer mülûkda ve şeyhülislâmlarda yokdur.
EÇS IV 244a … fârikîn kavmine bed-du‘â edince bu Sübhân dağındaki ejderin biri gârından gelüp bu Mefârikîn halkını cümle yiyüp Mefârikîn k …
EÇS X Y279b … mâbeyninde olan cezîre-i azîmdir. İki kâşiflik hükûmetdir, biri Garbiyye hâkimidir, biri Menûfiyye hâkimidir. Bin pâre kurâ …
EÇS X Y412a … sohbetleri ile müşerref olup ism-i şerîflerin su’âl etdim, biri Seyyid Ni‘metullâh ve biri Seyyid Cârullâh. Bunlara birer k …
EÇS IX Y22a Ve iki hânı var. Biri Babık Beğ'indir. Biri Kara Ahmed Paşa hânıdır. Ve cümle iki yüz elli beş dükkânla …