İçeriğe geç
Tarihsel DerlemEski Türkçe · Karahanlı · Eski Anadolu · Osmanlı Türkçesi · 7.–17. yy.
Çukurova Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi logosu Çukurova Üniversitesi logosu
Sözcük profili

birin

194
geçiş
71,9
milyonda
1.679.
sıklık sırası
186.866 biçim içinde
7
eserde
16
ekli biçim
biçim ailesi
Eserlere göre sıklık (milyonda) — eserler kronolojik sırada
Veriyi tablo olarak gör
EserGeçişMilyonda
Abhidharma (Shogaito)6151,0
TT I-X1392,5
St. Petersburg'taki Uygurca metinler (Shogaito)2196,4
Kutadgu Bilig340,8
Atebetü’l-Hakâyık2725,2
Dede Korkut Kitabı17524,0
Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi16366,6

Metin içindeki dağılım

Her çizgi bir geçiştir; soldan sağa metnin başından sonuna. Juilland D, sözcüğün metnin on parçasına ne kadar eşit yayıldığını ölçer (1 = tam eşit).

Abh D 0,63
TT D 0,00
ShoR D 0,33
KB D 0,49
AH D 0,00
DK D 0,56
EÇS D 0,89

Aynı sözcüğün çeviriyazı harfleri (ḳ/k, ġ/g, ḍ/d, ė/e, ŋ/n…) bakımından farklı yazılan biçimleri ve hangi eserde kullanıldıkları. Farkların önemli bir bölümü edisyonların çeviriyazı geleneğinden kaynaklanır; bir kısmı ise gerçek ses gelişimini yansıtır. Eş yazımlı farklı sözcükler de listeye girebilir.

BiçimAbhTTShoRKBDLTAHDKEÇSToplam
birin6123·217163194
bi’rin·······33
bîriŋ····1···1

Eserlere göre kullanım

Tüm anlam ayrışmaları →

Sözcüğün (yazım farkları birleştirilerek: birin) her eserde ±3 sözcüklük pencerede birlikte geçtiği sözcükler. Ortadaki sütun iki eserin paylaştığı bağlamlardır; yanlardakiler yalnız o esere özgüdür. Benzerlik iki eserdeki bağlam profillerinin kosinüsüdür: 0'a yakın değer sözcüğün o eserlerde farklı anlam ya da işlevle kullanıldığını düşündürür.

Karşılaştırma için sözcüğün en az iki eserde 5 ya da daha çok geçmesi gerekir; şu an yalnız bir eserde bu sıklığa ulaşıyor.

Eşdizimlilik

Sözcüğün ±4 sözcüklük penceresinde en az 3 kez birlikte geçtiği sözcükler. logDice (Rychlý 2008) derlem boyutundan bağımsız ve kararlıdır; MI seyrek ama güçlü bağları, t-puanı sık ve güvenilir bağları öne çıkarır; G² birlikteliğin istatistiksel anlamlılığıdır (≥ 10,83 → p < 0,001). Konum profili sözcüğün solda mı sağda mı durduğunu gösterir.

EşdizimBirlikteToplamKonumlogDiceMItG²
sipâhî82810,218,962,8285,9
virdi8699,967,662,8170,0
şâ‘ir6349,758,262,4457,9
hassân’a569,6810,502,2369,2
ḳaldı6669,567,302,4349,4
san‘at6789,507,062,4347,3
bekir’e479,359,962,0050,1
câriyenin4149,308,962,0043,0
şîşenin358,9510,031,7338,0
sehhâr3128,908,761,7331,3
a‘yâna3168,878,351,7329,3
vatan3538,646,621,7121,8
mahalliyle3698,556,241,7120,2
zirâ‘at3798,496,041,7119,3
ulemâ63558,484,882,3729,1
etsek3938,425,811,7018,4
birer302.6818,424,285,20122,0
her625.9678,374,187,44244,5
ta‘rîf31408,205,221,6915,9
yapup31418,205,211,6915,9
tavsîf42628,174,731,9218,6
ebâ31568,135,061,6815,3
katl88258,014,082,6630,3
basup32467,804,411,6512,6
sûrei32577,774,341,6512,4
ehli121.7917,633,543,1737,1
eyledi44957,573,811,8613,7
onar33587,483,861,6110,5
gönderüp46397,303,441,8211,9
teslîm35077,133,361,568,6
evliyâ35207,113,331,568,5
inşâ47747,083,171,7810,5
etmek35527,043,241,558,1
ihsân61.2987,043,012,1414,5
ikişer35826,993,161,547,8
eğer41.1726,582,571,667,6
etmiş38656,542,591,445,8
verüp51.7226,422,341,798,2
tahrîr83.0266,352,202,2111,9
mezkûr41.8286,021,931,474,8

Dağılımsal komşular deneysel

Benzer bağlamlarda geçen sözcükler (±3 pencere, PPMI vektörleri, kosinüs). Anlamca değil, kullanımca yakınlık gösterir.

“birin” ile başlayan ekli biçimler — Eski Türkçenin eklemeli yapısı. Yalnız biçimsel başlangıca bakılır; farklı kökler de girebilir.

Örnek bağlamlar

Tümü (194) →
Abh 822 birök yindem tarġarsar bir-in nedegin bolur adaġalı boşġud-suz tėp答yörüg töz-inçe erser y …
EÇS VII 66a … ermânıyla bir hil‘at vâlidesine gönderüp birin başvezîre ve birin başpapasa geydirüp bu mahalde Raba {suyu cenginde} mürd ola …
EÇS I 11b … altmış altı tılısmâtlar dahi berre müte‘allik inşâ edüp her birin birer püşte üzre inşâ etdiler.
EÇS IV 235b Paşa dahi Haseneyn'i bağrına basup birin yemîne birin yesâra alup eydür: "Ey cânım, hân-ı sâhib-i hâ …
EÇS I 38a … arafdan üç âdem zâhir olup ikisini şeyhin izniyle salb edüp birin dahi salb ederken hemân Gülâbî Ağa'nın karârı kalmayup huzû …
EÇS IV 395a Ammâ kitâb-ı Tevrât'da İblîs'in yetmiş ismi vardır. Her birin tahrîr eylesek tatvîl-i kelâm olur. Evvelâ kitâb-ı Tevrât'd …
EÇS I 161a … ânlı ve çörek otlu ve sûsâmlı ve yumurtalı çörekler kim her birin onar çift sırık hammâlına tahmîl edüp ubûr ederler. Ve azîm …
EÇS IX Y292b Hattâ ihlâs-ı şerîfde kalmış hatm-i şerîfin birin salât-ı zuhur edâ olunup ba‘dehu hakîr mü’ezzinler mahfilin …
EÇS III 23b … nehr-i Nîl bu Menzile şehrinden geçerken {ol sehhâr şîşenin birin yere uruncu bi-emrillah yerden Nîl kaynayup bir buhayre-i a …
EÇS II 346b–347a … layup birin Murâd Hân'a verir, "Var İzmir'i feth eyle" der. Birin Şehzâde Ebü'l-feth'e verüp "İkinci hılâfetde Mehemmed İslâm …