Tanım
- (Abhidharma çevirisinde) gerçekleşmek, tamamlanmak; geçerli olmak: “ol tıldaġ büder” o gerekçe geçerlidir; “yörügi yme ök büdmez” anlamı da geçerli olmaz; “tayaḳ büdmegü kergek” dayanak olmamalı; “tüşüt ögreḍigtin büḍmiş” (iki) çeşit öğretiden yetişmiş; “yivigleri tolmış büḍmiş bolur” donanımları dolmuş, tamamlanmış olur; “tayaḳ büdmezin” dayanak olmadığını. Tanıklar: Abh3ShoR2
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: orta. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): büd- — yalın hâliyle geçmiyor (fiil gövdesi)
Yazım değişkeleri (edisyonlara göre; ses değerleri farklı olabilir):
- büḍmiş 3 (ShoR) · büdmiş 2 (Abh)
Çekimli biçimler (14):
Bağlamlar
Bütün geçişler (34) →Abh Abhidharma (Shogaito)
34 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Abh.Sho. 110–113 | munda birök söz-lememiş erser aġır ayançaŋ bolmaḳ-lıġ yörüg-nüŋ | büdmekin | 又büdügin yme/tėr nedegin bolġay erti bilgeli burḫan-nıŋ yrlıġ-ı-nıŋ çınkėrt … |
| Abh.Sho. 338–339 | … 弥羅義理成kaşmir ėl-lig vaybaşikė-lıġ baḫşı-lar-nıŋ yörügi üz-e yörüg töz-i uz | büdmiş | uḳulmış-ta. |
| Abh.Sho. 577–578 | lıġ samaz yörüg | büdser | yme inçip viyakiran yaŋıŋa ėyin bolmaz erti. |
| Abh.Sho. 582 | tarġarmaḳ yindem turup tŋri burḫan-ta nıŋ samaz yörüg | büdüp | viyakiran yaŋıŋa ėyin bolur. |
| Abh.Sho. 808 | bilge bilig -lig edgü-si öz-in ök | büdz-ün | nedegin tėptėser. |
| Abh.Sho. 1264–1266 | … dgü yıldız-ıġ tarımaduḳ-lar erür neçe tarısar yme ḳudrulmaḳ ülüş-lüg edgüg | büdmedük | bışmaduḳ -lar ulatı öŋlüg öŋsüza tuġmış-lar erür. |
| Abh.Sho. 1703–1704 | kėn margapudfalakoş-ta karik-ta söz-leyür eşidmek saḳınmaḳ üz-e | büdgüllük | erip ḳaltı adıġ ikigü-ni yörügüg adḳanġu ḳılur tėp. |
| Abh.Sho. 1940 | büder | nıŋ samaz. | |
| Abh.Sho. 1955 | büder | lıġ samaz上來巳釋üsdürtin berü yör-e tükedmiş boldı iki türlüg abidarim-lar-ıġ … | |
| Abh.Sho. 2295–2296 | … g ol kergek-lep öz ḳadıġlanmaḳ-ın uḳıdġalı bu bilge bilig yükmek-niŋ tayaḳ | büdgeli | bolur-ın與 不我今biziŋ-tekiçe erser. |
| Abh.Sho. 2302–2303 | … -ı ḳarşı tanuḳ-luḳ-ı üz-e anın tüzü tükel tayanġuluḳ ermez üçün anın tayaḳ | büdmez | . |
| Abh.Sho. 2310–2313 | … 故bu yörüg üz-e anın otġuraḳ sudur-luġ ülgü-ke tayan -maḳ-lıġ yörügi yme ök | büdmez | tėp. |
| Abh.Sho. 2317 | tek taplamış ol uduşulmış yörüglüg-i tayaḳ | büdgeli | bolmaḳ üz-e tüzü tükel tayaḳ bolur-ın. |
| Abh.Sho. 2322 | abidarim erür üçün sudur-nuŋ adruḳ-ı anın tayaḳ | büder | tėp. |
| Abh.Sho. 2324 | iki igrmi bölük-ler-te sudur bir bölük yaraşı tayaḳ | büdgeli | bolup. |
| Abh.Sho. 2325 | ḳalmış bir ygrmi bölük-ler tayaḳ | büdmez | tėp. |
| Abh.Sho. 2326–2327 | bu söz-lemiş-iŋiz yme ök tanuḳ | büdmez | yene inyanaparasdan-ta ulatı-lar sudur-nuŋ adruḳ-ı ermez ne üçün tėptėser. |
| Abh.Sho. 2380 | kentü öz-ler-iŋe tapladılmış | büdmiş | ülgü ermez üçün tėp. |
| Abh.Sho. 2385–2387 | … ay -lıġ-lar-ḳa tapladılmaz yumġı-ḳa tapladılmış tıldaġ ermez-i üz-e yörügi | büdmez | üçün tėp. |
| Abh.Sho. 2391–2393 | adırılu tükedmek üz-e ülgü | büdmegü | kergek tėp. |
| Abh.Sho. 2397–2406 | … ėyin bolmaḳ üz-e ök uduşulmış yörüglügiŋe inçip uduşġuluḳ yörüglügi yme ök | büder | udululmış yörüglüg alḳu ni’kay-lar-taḳı. |
| Abh.Sho. 2424–2425 | … uduşġuluḳ yörüglüg tėp kėrdgüŋülük bilgülük ol abidarim-nıŋ odġuraḳ tayaḳ | büdmez -in | tėp. |
| Abh.Sho. 2544 | vinay-ta munda kėŋürü yörer üçün çḫşapt -nıŋ töz-in bolur tayaḳ | büdgeli | tėp. |
| Abh.Sho. 2545–2546 | … aġ bolz-un adın vinay-ta kėŋürü yörmedeçi-si erser çḫşapt-nıŋ töz-in tayaḳ | büdmegü | kergek tėp. |
| Abh.Sho. 2570–2572 | … ybaşikė-lıġ baḫşı-lar yörüg töz-inçe söz-leyü tükedmiş ol alḳu barça tanuḳ | büder | tėp nedegin munda söz -leyür siz-ler ḳarşı tanuḳ-luḳ erür tėp疏主云esdiramati … |
| Abh.Sho. 3452–3454 | tört ḳud-lar-nıŋ ödrü | büder | ḳadılış -maḳ bulġalışmaḳ-ı iki kşan-lar-ta alḳu niz-vanı-lar bir ödte tarı … |
| Abh.Sho. 3462–3463 | … bululur tėgüçi baḫşı ol vasubandu baḫşı-ḳa ikileyü sėzik ḳılu anıŋ yörügi | büdmez | üçün anın tardıp sudur-uġ osuġsayu söz-ler. |
| Abh.Sho. 3542–3544 | … er-i kentü々adırılmış üçün ḳayu tardmış taŋġarıḳ-ıŋız-lar-nıŋ yörügi yme ök | büdmez | aḳıġ-lıġ ed-ig bilge bilig üz-e tanuḳ-laduḳ -ta. |
| Abh.Sho. 3557 | oḫşaşmaḳ-lıġ yörüg ol yörüg arduḳraḳ | büder | tėp. |
| Abh.Sho. 3777 | anın | büder | tört padak-lar. |
| Abh.Sho. 4075–4076 | … ıdmatı sav tayaḳ-ı bolulr tėp anın bu söz-lemiş-iŋiz-ler-niŋ yörügi yme ök | büdmez | tėp. |
| Abh.Sho. 4291–4292 | tınlġ-lar-nıŋ barça yėr suv oot yėėl kök ḳalıḳ tıldaġ-ında | büder | et’öz-ler-i bu bėş uġuş-lar yıġıduḳ-ta ödrü büder et’öz-ler-i. |
| Abh.Sho. 4291–4292 | … ėl kök ḳalıḳ tıldaġ-ında büder et’öz-ler-i bu bėş uġuş-lar yıġıduḳ-ta ödrü | büder | et’öz-ler-i. |
| Abh.Sho. 4509–4510 | tėrgin erser tėrip büdürteçi erür niz-vanı ḳılınç yıġılmaḳ tėrilmekin-tin | büder | emgek-lig tüş tėp有餘师説 bar adın baḫşı-lar söz-ler oḫşadı nom-ḳa tıldaġ bolu … |
Aynı gövdeden maddeler
“büd” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).