KİP sözlüğü · madde
at isim
Tanım
- Ad, isim; san, ün: “bayat atı birle sözüg başladım” söze Tanrı’nın adıyla başladım; “eḍgü atın kör alḳış bulur” iyi adıyla hayır dua bulur; “özüŋ meŋü ermez, atıŋ meŋü ol” sen ölümsüz değilsin, adın ölümsüzdür; “ḳuanşi im pusar atın atasar” Kuanşi İm bodhisattvanın adını anarsa; “türük bodun atı küsi yoḳ bolmazun” Türk halkının adı sanı yok olmasın. Tanıklar: KTBKKİPKB3
- Unvan: “ḳaġan at bunta biz bėrtimiz” kağan unvanını burada biz verdik; “tigin öge atıŋa” tigin ve öge unvanına. Tanıklar: KTMait
- “er at” insanlar, ahali (KB): “er at köŋli” insanların gönlü. Tanıklar: KTMaitKB2DLT
- At (hayvan): “ol at anta tüşdi” o at orada düştü; “toruḳ at semritti” zayıf at semirdi; “atıġ kemşip” atı kamçılayıp; “erin atın” erlerini ve atlarını; “ḳuş ḳanatın, er atın” kuş kanadıyla, er atıyla (yükselir). Tanıklar: BKIBMaitDLT3
Aynı yazılışta iki sözcük: at ‘ad’ ve at ‘binek hayvanı’; bağlamdan ayrılır.
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): at — yalın hâliyle 1.891 kez
Yazım değişkeleri (edisyonlara göre; ses değerleri farklı olabilir):
- atıġ 9 (DLT, T, ShoR, O) · atıg 6 (O, KT, BK)
- atḳa 7 (KB, O, Sek) · atqa 1 (ShoR)
Çekimli biçimler (41):
atlar 531
atı 434
atları 336
atın 160
atların 146
atım 54
atıŋ 46
atını 29
atımı 14
atımın 14
atma 13
atıġ 9
atıŋa 7
atḳa 7
atıg 6
attın 5
atin 4
atnı 4
atında 3
atta 2
atun 2
ātin 2
atıŋnı 2
atısi 2
atıı 2
atim 1
atġa 1
atiŋ 1
atıda 1
atımnı 1
atlarıġ 1
atlardın 1
atnaŋ 1
atısı 1
atnıŋ 1
atsun 1
atıŋḳa 1
atqa 1
āt 1
atındın 1
ātıg 1
Bağlamlar
Bütün geçişler (15) →KİP Saddharmapuṇḍarīka Sūtra
15 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| KİP 13–16 | taḳı yime kim ḳayu tınlıġ ḳuanşi im (pusa)r | atın | uzun turḳaru a(tasar) tünle küntüz atayu tutsar antaġ oġrı bar uluġ otḳa k … |
| KİP 17–24 | … ruġlarınta ölüm yėrke tėgürser . . anıŋ ara bir bilge kişi ḳuanşi im pusar | atın | atasar ol ḳamag tınlıġlar taluydaḳı tişi yeklerde ozar ḳurtulur ėsen tükel … |
| KİP 29–33 | … ėrser kėlip ol kişig ölürgeli örletgeli saḳınsar aŋar utru ḳuanşi im pusar | atın | ursar ol ḳamaġ yekler ol kişi tapa ḳıŋgırtı yavlaḳ közin körü umaġaylar an … |
| KİP 34–39 | … ba-… -mış baġda buḳaġuda yatıp emgek emgenser ol emgekinte ḳuanşi im pusar | atın | atasar ḳut ḳolu yalvara ötünser baġda buḳaġuda yime (ol) tınlıġ boşunur. |
| KİP 50–51 | arıġ süzük kirtgünç köŋülin ḳuanşi im pusar | atın | ataŋlar . . |
| KİP 61–62 | … ime (kim) ḳayu tınlıġ amranmaḳ uvutsuz biligi küçlüg ėrser ḳuanşi im pusar | atın | atasar . . ol uvutsuz biligde kėter amrılur . . |
| KİP 63–64 | kim ḳayu tınlıġ artuḳ küçlüg övkeçi ėrser ḳuanşi im pusar | atın | atasar övkesi ḳorayur .. |
| KİP 65–68 | … yıġ ḳılınçlıġ ḳararıġ biligsiz kögüzlüg ėrser uzun turḳaru ḳuanşi im pusar | atın | atayu tapınu udunu t(ėginse)r erüş ḳar(arıġ biligsiz) biliginte kėter |
| KİP 75 | tėginip | atın | üzüksüz atasar ötrü köŋüldeki teg körkle ḳutluġ ülüglüg urı oġul kėlürür . … |
| KİP 81 | anı üçün ḳamaġ yalaŋuḳlar alḳuġun ḳuanşi im pusar | atın | atamış kerek |
| KİP 83–87 | … ḳayu tınlıġ altmış ėki koti sanı gaŋ ögüz içinteki ḳum sanınça bodisvtlar | atın | atayu tapınu udunu ḳataġlansar ölüm küniŋe tegi atayu tapıġın uduġın egsüt … |
| KİP 90–92 | birük taḳı bir kişi bir tek ḳuanşi im pusar | atın | atayu tek bir ödün tapınu udunu atayu tėginser ol kişi . . edgü ḳılınçı öŋ … |
| KİP 94–95 | ḳuanşi im pusar | atın | atamış oġrınta edgü asıġı tususı antaġ tėtir . . |
| KİP 180 | atın | ėşidser etüzin körser saḳınmışı tėginmişi yoksuz bolmaz | |
| KİP 214–215 | kim ḳayu tınlıġ bu ḳuanşi im pusar erdemin bügülenmekin ḳutadmaḳın ėşidser | atın | atayu tutsar mėn inçe ḳolulayur mėn |