Tanım
- Düşman: “ol taŋrı bilgen ol düşmanlarıŋıznı” Tanrı düşmanlarınızı bilir; “ol taŋrınıŋ düşmanlarınıŋ yanutı ot” Tanrı düşmanlarının karşılığı ateştir; “ḳoḍı bolsu düşman başı ḳawrılu” düşmanın başı eğilip aşağı olsun; “neçe me kiçig erse duşman saŋa / anı sen uluġ tut” düşman sana ne kadar küçük de olsa, onu büyük say; “sėfih er tili öz başı duşmanı” beyinsiz kişinin dili kendi başının düşmanıdır. Tanıklar: KuT2KB2AH
duşman yazımı (KB, AH) da bu maddede.
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): düşman — yalın hâliyle 164 kez
Çekimli biçimler (12):
Bağlamlar
Bütün geçişler (15) →KuT Kur’an Tercümesi Rylands Nüshası
15 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Ku. T. 26/20b1–2 | 45 ol taŋrı bilgen ol | düşmanlarıŋıznı | taḳı tap turur taŋrı erklikke tap turur taŋrı yariçılıḳḳa |
| Ku. T. 26/58b1 | … em diyet ısparlanmış boḍnıḳa meger kim sadaḳa ḳılsalar eger bolsa boḍundın | düşman | sizke ol müʾmin bolsa azad ḳılmaḳ müʾmine ḳul eger bolsa boḍundın siziŋ ar … |
| Ku. T. 26/67b3 | … e ḳılsa sizke anlar kim tandılar bütünlükin kafirler erürler erür sizlerke | düşman | belgülüg |
| Ku. T. 27/19a2 | … siz olarḳa terlerini küḍezigliler zina ḳılmaġlılar hem tutmaġlılar örtügli | düşmanlar | kim kim tansa imanḳa çın-oḳ yoḳaldı anıŋ ʿameli ol aḫiret içinde ziyanlıġl … |
| Ku. T. 28/27b1 | … lı bütünlükin bu boḍun küçsüzlediler mėni öldrü yazdılar mėni tapalatmaġıl | düşmanlarḳa | mėni ḳılmaġıl mėni zalim boḍunlar birle |
| Ku. T. 29/59a3 | … ayġıl: hiç çıḳmaz sizler meniŋ birle ulaşu hiç toḳuşmaz sizler meniŋ birle | düşmanlarnı | sizler tapladıŋız oldurmaḳnı evvel yolı olduruŋlar ḫilaf ḳılıġlılar birle |
| Ku. T. 32/6b2 | 8 ketürdi anı firʿavn boḍnı bolsa üçün olarḳa | düşman | hem ḳaḍġu bütünlükin bu kafir taḳı haman ol ikiniŋ süleri erdiler ḫata ḳıl … |
| Ku. T. 32/10a2 | … nıŋ yaġısındın erür feryad tiledi andın ol kim anıŋ ögürindin anıŋ üze kim | düşmanıdın | erür yuḍruḳladı anı musa öldürdi anıŋ üze aydı: bu yek işindin erür ol yaġ … |
| Ku. T. 35/28a3 | 10 anlar kim tandılar ündenlürler taŋrınıŋ | düşmanı | uluġ düşmanlıḳıŋızdın özleriŋizke ançada ündenlür siz imanḳa taḳı tanar si … |
| Ku. T. 35/83a3 | 19 ol kün kim tėrlür taŋrınıŋ | düşmanları | otḳa olar yıġlınurlar |
| Ku. T. 35/88b2 | 28 ol taŋrınıŋ | düşmanlarınıŋ | yanutı ot olarḳa anıŋ içinde cavidanelıḳ saray yanut anı kim erdiler ayatl … |
| Ku. T. 36/63a3 | 62 yıġmasun sizni yek ol sizke | düşman | turur belgülüg |
| Ku. T. 36/65b2–3 | 67 Dostlar ol kün amarıları amarıḳa | düşmanlar | meger saḳnuḳlar |
| Ku. T. 38/35a3 | 2 eger bulsalar sizni bolurlar sizke | düşmanlar | uzaturlar siziŋ tapa eliglerini hem tillerini yawuzluḳḳa sewerler eger tan … |
| Ku. T. 38/47b2 | … yaʿḳub oġlanlarındın yime kafir boldı bir ögür küçlendürdümiz anlarnı kim | düşmanları | üze boldılar ġalebe ḳılıġlı küçlügler |
Aynı gövdeden maddeler
“düşman” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).