Tanım
- Helal, dinen serbest: “helal ḳıldı sizke ol kim anda aḍın” bunların dışındakileri size helal kıldı; “sorarlar saŋa: nė neŋ helal ḳılındı olarḳa” onlara nelerin helal kılındığını sana soruyorlar; “bu helal ol bu haram” bu helal, bu haram; “boġuzuŋ küḍezgil halal yigil az” boğazını koru, helalden az ye; “halal dünya ḳazġan özüŋni yitür” helal dünyalık kazan, kendini doyur; “ḫalal yi ḫalal ḳıl yarınlıḳ tapuġ” helal ye, yarınki (ahiret) hizmetini helal kıl. Tanıklar: KuT3KB2
KB ve AH’deki ḫalal/halal yazımı da bu maddede.
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): helal — yalın hâliyle 15 kez
Yazım değişkeleri (edisyonlara göre; ses değerleri farklı olabilir):
- ḫalal 13 (KB) · halal 10 (KB, AH)
- halaldin 1 (KB) · ḫalaldin 1 (KB)
Çekimli biçimler (5):
Bağlamlar
Bütün geçişler (23) →KB Kutadgu Bilig
23 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| KB 1312 | tiliŋni küḍezgil közüŋni küḍez / boġuzuŋ küḍezgil | halal | yigil az |
| KB 2752 | halal | hem haram aḍrar erse aça / yaraġlıġ yaraġsıznı bilse seçe | |
| KB 3240 | halal | dünya ḳazġan çıġayḳa üle / kişi elgi tutġıl yanut ḳıl yüle | |
| KB 3404 | törütti bayat bu ajunuġ bilip / yigü içgü ıḍtı | halaldin | ḳılıp |
| KB 3546 | bu üçte aḍın yoḳ bu dünya neŋi / | halal | ol ya şübhe haram ol öŋi |
| KB 3547 | halalḳa | saḳış ol haramla ma ḳın / ḳalı şübhe erse yime keḍ saḳın | |
| KB 3666 | halal | dünya bulsa yise ḳazġanıp / çıġayḳa ülese anıŋdın alıp | |
| KB 3923 | halal | dünya ḳazġan özüŋni yitür / toḍur aç yalıŋnı hem opraḳ bütür | |
| KB 3924 | halal | dünya bulsa kişi eḍgüsi / bulur iki ajun yigü keḍgüsi | |
| KB 4405 | bularnıŋ bile me ḳatıl ay ḳadaş / arıġ bolġa boġzuŋ | ḫalal | bolġa aş |
| KB 4408 | saḳınuḳ bolayın tise belgülüg / boġuzḳa eginke | ḫalal | bir ülüg |
| KB 5348 | saḳınuḳ bolayın tise ay külüg / | ḫalal | yi ḫalaldin kötürgil ülüg |
| KB 5348 | saḳınuḳ bolayın tise ay külüg / ḫalal yi | ḫalaldin | kötürgil ülüg |
| KB 5349 | negü tir eşitgil | ḫalal | yigli er / saḳınuḳ başı çın ḫalal tigli er |
| KB 5349 | negü tir eşitgil ḫalal yigli er / saḳınuḳ başı çın | ḫalal | tigli er |
| KB 5350 | ḫalal | yigli ḳılmaz bayatḳa yazuḳ / ḫalal yi ḫalal ḳıl yarınlıḳ azuḳ | |
| KB 5350 | ḫalal yigli ḳılmaz bayatḳa yazuḳ / | ḫalal | yi ḫalal ḳıl yarınlıḳ azuḳ |
| KB 5350 | ḫalal yigli ḳılmaz bayatḳa yazuḳ / ḫalal yi | ḫalal | ḳıl yarınlıḳ azuḳ |
| KB 5796 | kimiŋ sen aşın yise sen ḳıl işin / baġırsaḳlıḳ artur | ḫalal | yi aşın |
| KB 6457 | ḫalal | yitti barça ḫaram üstedi / ḫaram yigli köŋlin ḳara kir tudı | |
| KB 6458 | ḫalal | atı ḳaldı körüglisi yoḳ / ḫaram ḳarma boldı toḍuġlısı yoḳ | |
| KB 6459 | ḳanı bu ḫaramıġ ḫaram tigüçi / ḫaramıġ ḳoḍup bir | ḫalal | yigüçi |
| KB 6461 | ḫaram birle artuḳ ḳarardı köŋül / | ḫalal | ḳayda bulġu tilep ay oġul |