Derlem sözlüğü · madde
aç sıfat
Tanım
- Aç, karnı boş; tok karşıtı: “aç ne yimes, toḳ ne times” aç neyi yemez, tok neyi söylemez; “toḍurmadım açım toḳum” (yakınlarımın) açını tokunu doyurmadım. Tanıklar: KBDLT
- “közi aç” gözü doymaz, açgözlü: “közi aç kişi ölse açlıḳ ḳoḍur”. Tanıklar: KB2
“aç” yazılışı aç- fiilinin emir biçimi olarak da geçer (“tur, aç emdi köz” kalk, şimdi gözünü aç); o kullanımlar için aç- maddesine bakınız.
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): aç — yalın hâliyle 133 kez
Çekimli biçimler (3):
Bağlamlar
Bütün geçişler (34) →KB Kutadgu Bilig
26 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| KB 83 | uḍır erdiŋ erse tur | aç | emdi köz / eşitmediŋ erse eşit minde söz |
| KB 2200 | közi toḳ kerek neŋke suḳlanmasa / közi | aç | toḍumaz bu dünya yise |
| KB 3328 | aġır yük yüḍüp bu özüŋ yalŋuzun / yalıŋ | aç | yorır sen ne yunçıġ özün |
| KB 4522 | cefa birle önmiş igidmiş yıġaç / yimişi aġu ol aŋar bolma | aç | |
| KB 5164 | ḳalın | aç | böriler yıġıldı saŋa / ḳoyuġ keḍ küḍezgil ay ilçi toŋa |
Mait Maitrisimit Nom Bitig (Hami)
2 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Mai.Tek.047.06–10 | … kanlar turġurmış çhşaptlıg tor neŋ buzma artatma teŋri yėrinte barġu yolug | aç | üç tamu yolın tutġıl men barıp toyın dıntar bolup |
| Mai.Tek.052.41–47 | … rmiş v(i)rhar saŋramig sapsar buşı bėrser.. v(i)rhar saŋram--ta tegingülüg | aç | içgü buşı bėr--ser.. v(i)rhar saŋram irtin birtin boşusar.. |
Sek Sekiz Yükmek
2 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Jut.Sek.T-1.15 (Ia) | --- | aç | yoryur ertiŋü emgek emgenür öz biligsiz trs --- ḳılınçın |
| Jut.Sek.T-1.265 (Ia) | im sam ------ al çeviş ayu birürler --- | aç | yeklerke içgeklerke |
BK Bilge Kagan Yazıtı
1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| BK D 38 | [………………….] ti : tü[r]ük : bod(u)n : | āç | (e)rti : |
Tes Tes Yazıtı
1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Tes Güney 4 | ...oḳ... :... | aç | p : toḳ(u)z buyruḳ... (a)ġı: uyġ(u)rm(ı)ş t(a)y... |
TT TT I-X
1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| T II Y 36 .16. -206–209 | … it -mekde ıçansar etüz ertigei [.] ig aġrıġ -ta yek içkek tarınsar öŋregen | aç | / . . . . ḳılmış işiŋ . . . . . /laġai sn . |
DLT DLT’deki Türkçe parçalar
1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| DLT I, 79 | Aç | ne yimes, tok ne times |